Türkiye de Okul Yöneticisi Yetiştirme ve İstihdamı Varolan Durum, Gelecekteki Olası Gelişmeler ve Sorunlar

Description
ÖZET Bu çalışmada, Türkiye’de okul yöneticisi yetiştirme uygulamalarının tarihî gelişimi, okul yöneticisi yetiştirme programı, okul yöneticilerini yetiştirme uygulamalarının varolan durumu, bugünkü sorunları ve olası gelişmeler literatüre dayalı

Please download to get full document.

View again

of 26
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Articles & News Stories

Publish on:

Views: 0 | Pages: 26

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
  GÜ, Gazi E   ğ  itim Fakültesi Dergisi, Cilt 25, Say õ  2 (2005) 249-274   Türkiye’de Okul Yöneticisi Yeti ş tirme ve İ stihdam õ : Varolan Durum, Gelecekteki Olas õ  Geli ş meler ve Sorunlar The Training of School Principals and Their Employment in Turkey: Current Situation, Possible Developments in the Future and Problems  Necati CEMALO Ğ LU Gazi Üniversitesi, Gazi E   ğ  itim Fakültesi, E   ğ  itim Bilimleri Bölümü, Ankara - TÜRK   İ  YE necem@gazi.edu.tr ÖZET  Bu çal  õ  ş mada, Türkiye’de okul yöneticisi yeti  ş tirme uygulamalar  õ n õ n tarihî geli  ş imi, okul yöneticisi yeti  ş tirme program õ  , okul yöneticilerini yeti  ş tirme uygulamalar  õ n õ n varolan durumu, bugünkü sorunlar  õ  ve olas õ  geli  ş meler literatüre dayal  õ  olarak ele al  õ nd  õ . Türkiye’de okul yöneticisi seçme, yeti  ş tirme ve atama sistemine ili  ş kin öneriler ileri sürüldü. Anahtar kelimeler:  Okul yöneticisi, yeti ş tirme ABSTRACT  In this study, the historical development of training strategies of school principals, the training program of school principals, the current situation of training strategies of  school principals, the recent problems of training strategies of school principals,  possible problems of training strategies of school principals in the future have been dealt with and some suggestions are made on this subject. Key words : School manager, training 1. Giri ş   Örgütlerde madde ve insan kaynaklar  õ n õ , örgütsel amaçlar do ğ rultusunda en verimli ş ekilde kullanmak, yönetimi tan õ mlamakt õ r. Yönetimin, buna paralel olarak pek çok tan õ m õ  yap õ labilir. Esas olan, yönetimin örgütsel amaçlar  õ  gerçekle ş tirmesi ve e ğ itim çal õ ş anlar  õ na ya ş am õ  kolayla ş t õ rabilmesidir. Bu yönetsel eylemler için güçlü yönetim  bilgisine, liderli ğ e ve ileti ş im becerisine ihtiyaç vard õ r. Bu niteliklere sahip yöneticilerin  GÜ, Gazi E   ğ  itim Fakültesi Dergisi, Cilt 25, Say õ  2 (2005) 249-274   250seçilmesi, e ğ itilmesi ve istihdam edilmeleri önem ta ş õ r. Bu çal õ ş man õ n amac õ , Türkiye’de okul yöneticisi yeti ş tirme uygulamalar  õ n õ n tarihî geli ş imini, yeti ş tirme  program õ n õ , yeti ş tirme uygulamalar  õ n õ n varolan durumunu, yeti ş tirme uygulamalar  õ n õ n sorunlar  õ n õ , yeti ş tirme uygulamalar  õ n õ n gelecekte kar  ş õ la ş abilece ğ i durumlar  õ  ve olas õ  geli ş meleri tart õ ş makt õ r. 2. Türkiye’de okul yöneticisi yeti ş tirme uygulamalar õ n õ n tarihî geli ş imi Alanyaz õ n incelendi ğ inde, Türkiye’de 1970’li y õ llara kadar okul yöneticilerinin seçimi, atanmas õ  ve yeti ş tirilmesi konusunda bugünkü uygulamalara benzerli ğ i olan, içerik yönünden farkl õ  özellikler ta ş õ yan uygulamalar  õ n yap õ ld õ ğ õ  görülmektedir. Eski Türklerde toplumun her kesimine yönetici yeti ş tirmek amac õ yla pek çok uygulama yap õ lm õ ş t õ . Türklerin en belirgin özelliklerinden biri siyasî anlamda ba ğ õ ms õ z devletler hâlinde ya ş ama iradeleridir. Bu fikir, töre içinde ku ş aklar  õ n kan õ na ve ruhuna i ş lenirdi. Bu gelene ğ in Göktürklerde yaz õ  dili ile de desteklendi ğ i, geni ş ledi ğ i, Uygurlarda ise töre bilgisinin çok a ş õ ld õ ğ õ  görülmektedir (Akyüz, 1999: 8-11-15). Bunlara ek olarak Kutadgu Bilig, Balasagunlu Yusuf, Farabî, İ  bni Sina, Ka ş garl õ  Mahmut, Ahmet Yesevî, Edip Ahmet Bin Mahmut, Nizamülmülk gibi Türk dü ş ünürlerinin de yöneticilere yönelik önerileri bulunmaktad õ r. Osmanl õ  Devleti’nde her kesimin yöneticileri, ilk kez Ba ğ dat’ta aç õ lan ve her kademede e ğ itim ve ö ğ retim veren medreseler ile 1455’te Fatih taraf  õ ndan aç õ lan Enderun okullar  õ nda yeti ş tirilmi ş ti. Yeterlik, e ş itlik, hak ve adalet, ho ş görü gibi özelliklerin, yönetici adaylar  õ nda aranan temel nitelikler oldu ğ u anla ş õ lmaktad õ r (Kaya, 1979; Bursal õ o ğ lu, 1987; Akt. Balc õ , 2004:23). Fatih’in Kanunnamesinde “ Ş eyhülislâm ulemân õ n reisidir ve Padi ş ah õ n hocalar  õ  da ulemân õ n ba ş õ nda gelir. Ba ş vezirin onlar  õ  üst tarafa oturtmas õ  uygundur. Müftü ve hocalar, vezirlerden daha yukar  õ  düzeydedir” denilmektedir. Bu ifadelerden, Osmanl õ  Devleti içinde e ğ itim ve ö ğ retim alan õ nda en yüksek makam õ n Ş eyhülislâml õ k, ba ş ka bir terimle “Me ş ihat” makam õ  oldu ğ u anla ş õ lmaktad õ r. Ş eyhülislâmlar, ö ğ retim mesle ğ i ile  GÜ, Gazi E   ğ  itim Fakültesi Dergisi, Cilt 25, Say õ  2 (2005) 249-274   251olan ilgilerini, do ğ rudan sürdürmemi ş ler, ders vekili unvan õ yla ba ş ka bir müderris atam õ ş lard õ r. Ders vekilleri, daha sonra Me ş ihat’ õ n önemli memuru oldu ğ u ancak,  bugünkü Millî E ğ itim Bakanl õ ğ õ n õ n bir çekirde ğ i say õ lmas õ na ise imkân olmad õ ğ õ  görü ş leri ileri sürülmektedir (Uzunçar  ş õ l õ , 1965:175; Akyüz, 1999: 117). Bütün bunlara  paralel olarak, geleneksel okullar  õ n yan õ nda bat õ  tarz õ  okullar  õ n aç õ lmas õ na II. Mahmut döneminde a ğ õ rl õ k verildi ğ i görülmektedir. Bu dönemde ilk kez bir maarif naz õ r  õ  atanm õ ş t õ r (Kaya, 1979; Bursal õ o ğ lu, 1987; Akt. Balc õ , 2004:23). 1839 tarihli Tanzimat Ferman õ ’nda e ğ itimle ilgili herhangi bir aç õ klama  bulunmamaktad õ r. Mustafa Re ş it Pa ş a ve arkada ş lar  õ , yeni bir toplum olu ş turabilmek, yeniliklerin kal õ c õ l õ ğ õ n õ  sa ğ lamak için bilgili bir toplum, yeni bir seçkin tipi ve kadro olu ş turmak gerekti ğ ini biliyorlard õ . İ lk uygulama örgün ve yayg õ n e ğ itim kurumlar  õ n õ n aç õ lmas õ yla ba ş lad õ . E ğ itim reformlar  õ n õ n kar  ş õ  kar  ş õ ya kald õ ğ õ  en önemli sorun, devletin kendi yap õ s õ ndan de ğ il ulema gruplar  õ n direnmelerinden kaynaklan õ yordu. E ğ itimde  bat õ l õ la ş maya direnme, lâik e ğ itim anlay õ ş õ n õ  reddetmeye yönelikti. 19. yüzy õ ldaki Türk modernle ş mesi, geleneksel sistemi korumay õ  amaçlam õ yordu, ancak görünürde de bir çat õ ş ma ortam õ  yaratmamaya özen gösteriyordu (Kazamias, 1966:56). Ş eyhülislâm õ n, murakabesi alt õ nda ve vak  õ flar  õ n bünyesi içinde kurulmu ş  olan “Mekatib-i Rü ş tiye Nezareti”ni, Millî e ğ itim merkez örgütünün bir çekirde ğ i gibi sayanlar oldu (Unat, 1964:15). Tanzimat döneminde, Millî e ğ itim alan õ nda yeni bir yönetim yap õ lanmas õ na gidildi. Tanzimat Ferman õ ’n õ n yay õ m õ ndan sonra Millî e ğ itim alan õ nda yap õ lmas õ  kararla ş t õ r  õ lan reformlar  õ  gerçekle ş tirmek için gerekli tedbirleri dü ş ünmek ve lüzumlu nizamlar  õ  gerçekle ş tirmek üzere bir “Geçici E ğ itim Meclisi”nin kurulmas õ  uygun görüldü. Bu karar üzerine, 6 üye ve 1 kâtipten olu ş an “Meclis-i Maarif-i Umumiye” kuruldu. Osmanl õ  devlet kurulu ş lar  õ  içinde Millî e ğ itim i ş lerinden do ğ rudan do ğ ruya sorumlu ve hükûmet ba ş kan õ na ba ğ l õ  ilk örgütün çekirde ğ ini bu meclis olu ş turdu. Bu meclisin gösterdi ğ i lüzuma dayal õ  olarak o tarihe kadar vak  õ flar  õ n yönetimi alt õ nda bulunan okullar ayr  õ  bir yönetime ba ğ lanmak ve bu i ş ler için Maarif Meclisinin bir icra organ õ  olmak ve meclis üyelerinden biri taraf  õ ndan meclise ba ğ l õ  olarak idare edilmek üzere 08.11.1846 tarihinde te ş kil edilen “Mekatib-i Umumiye  GÜ, Gazi E   ğ  itim Fakültesi Dergisi, Cilt 25, Say õ  2 (2005) 249-274   252 Nezareti” de mevcut okullar  õ n idaresi için yukar  õ da ifade edilen manada kurulmu ş  bir genel müdürlük durumundad õ r. Devlet kurulu ş lar  õ  içinde Millî e ğ itim i ş lerinden do ğ rudan do ğ ruya sorumlu ve hükûmet ba ş kan õ na ba ğ l õ  ilk örgütün çekirde ğ ini bu meclis olu ş turur (Akyüz, 1999:165). Bu meclis, e ğ itime yeni bir örgütlenme modeli getirdi. Millî E ğ itim i ş lerinin daha büyük bir önemle ve Meclisi kabineye dahil bir  bakan taraf  õ ndan yönetimi sa ğ layacak olan Maarif-i Umumiye Nezareti kuruldu (17 Mart 1857) (Unat, 1964:20). Bu dönemde Maarif Nezaretinin görev ve yetkilerini  belirten talimatname yay õ mlanm õ ş  ve Müste ş arl õ k ihdas edilmi ş ti (Koçer, 1987:71). Bu dönemden itibaren Osmanl õ ’da fiilen bir e ğ itim sisteminin yürürlü ğ e girdi ğ i anla ş õ lmaktad õ r. Bakanl õ ğ õ n kurulu ş undan dört y õ l sonra (3 Mart 1861), Millî E ğ itim te ş kilat õ n õ n esaslar  õ  yay õ mland õ  (Unat, 1964:22). Millî e ğ itim merkez örgütü bürolar  õ , idarî ve ilmî i ş leri için devaml õ  ve uzman dan õ ş ma organlar  õ na sahip olmu ş  ve birçok konuda Maarif Meclisi ile Nezaret aras õ nda ortaya ç õ kan yetki ve sorumluluk anla ş mazl õ klar  õ ndan kurtulmu ş  bulunuyordu. Maarif-i Umumiye Nizamnamesi 1 Eylül 1869’da yay õ mland õ  (Antel, 1940:451; Akyüz, 1999:181-182). Maarifi Umumiye Nizamnamesi (1869), Maarif Nezaretinin yönetim  bak  õ m õ ndan hem merkezde hem de il merkezlerinde güçlendiren bir tak  õ m esaslar  õ  ihtiva etmektedir. Bu durum, hem sosyal hem de Millî e ğ itim sistemimizin yönetim örgütü aç õ s õ ndan bir dönüm noktas õ  olma özelli ğ i göstermektedir. Yönetim i ş leri ve örgütünü kanunî bir statüye kavu ş turan bu nizamname, “ İ dare-i Maarifin Merkez-i Umumisi” olmak üzere Millî E ğ itim Bakan õ n õ n ba ş kanl õ ğ õ nda ilmî ve idarî olmak üzere iki daireye ayr  õ lan “Büyük Meclis-i Maarifi” kurmaktad õ r ki, bu meclis Osmanl õ  Devleti’nin son zamanlar  õ na kadar hayat õ n õ  sürdürdü (Unat, 1964:23). 1869 nizamnamesi, e ğ itimin örgütlenmesine ve farkl õ  tipteki e ğ itim kurumlar  õ n õ n olu ş mas õ na uygun ortam yarat õ yordu. Özellikle ortaö ğ retim kurumlar  õ  yeniden organize edildi. Okullar dinî ve etnik gruplar için yeniden düzenlendi. İ dadiler hem Müslüman hem de Gayrimüslim gruplardan ö ğ renci ald õ . Osmanl õ da bu nizamnameden sonra lâik e ğ itimin temelleri at õ ld õ ğ õ  gibi, bat õ l õ la ş man õ n da temelleri at õ ld õ  (Kazamias, 1966:65).  GÜ, Gazi E   ğ  itim Fakültesi Dergisi, Cilt 25, Say õ  2 (2005) 249-274   25321 Ocak 1871’de yay õ mlanan İ dare-i Umumiye Vilayet Nizamnamesi’nin 25. ve 26. maddeleri de Maarif Müdürlerinin görevlerini ve yetkilerini tayin ederek vilayet kurulu ş lar  õ  içindeki yerlerini ayr  õ ca gösterdi. Bununla birlikte ilk maarif meclisleri Tuna ve Ba ğ dat vilayetlerinde te ş ekkül ettirildi. Daha sonra kaza merkezlerine kadar getirilen Maarif meclisleriyle birlikte 16 Ş ubat 1882’de Sivas Vilayetine bir maarif müdürü ile maiyetine bir müfetti ş  tayin edilmek suretiyle uygulama ba ş lat õ ld õ . Ayr  õ ca 1870 y õ l õ nda “Telif ve Tercüme Nizamnamesi” yay õ mland õ  (Birinci tertip Düstur, 1870; Akt. Akyüz, 1999). 1872’de Meclis-i Kebir-i Maarif iki daireye ayr  õ lm õ ş t õ r. Üye say õ s õ n õ n da bir miktar azalt õ ld õ ğ õ  görülmektedir. İ htisas hizmetlerine göre, tefti ş  sahalar  õ  ve konular  õ  de ğ i ş en  bir k  õ s õ m müfetti ş lerle de takviye olunan bu kadronun bünyesindeki esasl õ  de ğ i ş me,  Nezarete ait i ş lerin be ş  daireye bölünerek her bir dairenin ba ş õ na Meclisi maarif üyelerinden birinin getirilmesi ve mevcut memurlar  õ n bu daireler aras õ nda taksimi suretiyle 1879 y õ l õ  temmuzunda olmu ş tur ki, bugün hâlâ devam eden ö ğ retim  basamaklar  õ na göre ayarlanm õ ş  bulunan merkez örgütünün esas õ n õ n, böylece at õ ld õ ğ õ  ileri sürülebilir. Millî e ğ itim i ş lerini tam anlam õ yla zaman õ n ş artlar  õ na ve ihtiyaçlar  õ na uygun olarak derleyip toplayan ve istikrarl õ  bir programa ba ğ layan, 1 Eylül 1869’da “Maarif-i Umumiye Nizamnamesi”nin kabulüyle yay õ mlanmas õ  olay õ d õ r. Maarif, sadece okullarla s õ n õ rl õ  kalmay õ  p, müze, kütüphane ve her türlü kültür kurumunu da etki alan õ  içerisinde de ğ erlendirmektedir. İ lkö ğ retimin mecburili ğ i ilk defa bu nizamnamede ifade edilmektedir (Ba ş göz, 1968:3). Okullar  õ n s õ n õ flara ayr  õ lmas õ , ö ğ retim yöntem ve tekniklerinin geli ş tirilmesi, okul programlar  õ n õ n haz õ rlanmas õ , ö ğ retmenli ğ in gerekli formasyonla birlikte bir meslek olarak ele al õ nmas õ , Millî e ğ itimin merkez ve ta ş ra te ş kilatlar  õ n õ n kurulmas õ , s õ nav usul ve esaslar  õ n õ n belirlenmesi, bilim kurullar  õ n õ n geli ş tirilmesi, bilim adamlar  õ  için bilimsel ve yönetim özerkli ğ inin sa ğ lanmas õ , ödeme usullerinin belirlenmesi bu nizamname ile sa ğ lanm õ ş t õ r. Maarif-i Umumiye  Nizamnamesi, yabanc õ  okullarla ilgili yasal düzenlemeleri de gerçekle ş tirdi. Ba ş õ  bozuk ve da ğ õ n õ k sistemi toparlamaya çal õ ş t õ  (Unat, 1964:25). Maarif-i Umumiye  Nizamnamesi ile ilk defa e ğ itim sistemi te ş kilatl õ  hâle geldi. Nizamname e ğ itim
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks