TÜRKÇENİN ARAPÇAYA ETKİLERİ ÜZERİNE BAZI TESPİTLER, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 6/1 Winter 2011, p. 69-73.

Description
TÜRKÇENİN ARAPÇAYA ETKİLERİ ÜZERİNE BAZI TESPİTLER, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 6/1 Winter 2011, p. 69-73.

Please download to get full document.

View again

of 5
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Creative Writing

Publish on:

Views: 28 | Pages: 5

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
  Turkish Studies   -  International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic   Volume 6/1 Winter 2011, p. 69-73, TURKEY TÜRKÇENİN ARAPÇAYA ETKİLERİ ÜZERİNE BAZI TESPİTLER  *   Zeki KAYMAZ     ÖZET   Türkçe ve Arapça arasında uzun bir geçmiĢe dayanan dil iliĢkisi bulunmaktadır. Arapçanın Türkçeyi etkilediği bilinmektedir. Arapça kadar olmamakla birlikte Türkçe de Arapçayı etkilemiĢtir. Bu makalede Arapçaya giren özel Ģekiller, Türkçe kökene dayalı çokluklar, kalıp yapılar ve fiiller üzerinde durulacaktır.   Anahtar Kelimeler: Arapça, Türkçe, çokluklar, fiiller.   SOME DETERMINATIONS ABOUT THE EFFECTS OF TURKISH TO ARABIC ABSTRACT   There is a language relationship, ancedentaly, between Turkish and Arabic. It is known that Arabic has affected Turkish. So has Turkish, even not as much as Arabic. In this article, the plurals and verbs based on Turkish are going to be mentioned. Keywords:   Arabic, Turkish, plurals, verbs. Uzun bir geçmiĢe dayanan iliĢkiler sonucu Arapçanın Türkçeyi etkilediğini biliyoruz. Arapçanın Türkçeye etkisi kadar olmasa da Türkçe de Arapçaya etkide bulunmuĢtur. Ahmet AteĢ 10. yüzyıla kadar Arapça yazı dilindeki Türkçe kelimelerden söz ederken al- ûkuĢiyya   “dost, arkadaĢ” <ögüĢ;   tagâr    “kap (her türlü)” <tagarçuk;   hâkân   “hakan, imparator”;  dabbus , dabbusî, dabbûĢiya “topuz”;   dabbûk    “top, çevgan oyununda sopa ile vurulan top” <topuk;  al- Ģukî   “hançer, kama gibi bir silah” <çakı ~çaku  tarhan çokluk tarâhîn, tarâhina <tarkan   tûk    çokluk tûkât, tûkân “tuğ” <tug  yalmak çokluk yalâmika “üste giyilen askeri elbise” (<yalmak) örneklerini verir. 1  Bunlara ek olarak; dukmak “sopa, tokmak” < tokmak   erike “taht” <örige  edim “yumuĢak deri” <edim   ermagân   “armağan” <armagan, kelimeleri de verilebilir.   *   Makale, daha önce aynı adla sunulan bildirinin gözden geçirilmiĢ ve geniĢletilmiĢ Ģeklidir.   1   Ahmet AteĢ, Arapça Yazı Dilinde Türkçe Kelimeler (I) X. Yüzyıla Kadar, ReĢit Rahmeti Arat Ġçin, Türk Kültürü AraĢtırmaları, Ankara 1966, s.26 -31.  70 Zeki KAYMAZ    Turkish Studies   International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 6/1 Winter 2011   Türklerin Ġslamiyet ile tanıĢmasından önce baĢlayan bu alıĢveriĢ, Ġslamiyet sonrasında da devam etmiĢtir. Ġslam fetihlerinden sonra Türkler halife ordularında önemli mevkilere gelmiĢlerdir. Karahanlılar, Gazneliler, Tolunoğulları, Büyük Selçuklular, Anadolu Selçukluları‟ndan Osmanlılara gelinceye kadarki Türk devletleri zamanın da Araplarla Türklerin iç içe yaĢamaları sonucu hiç Ģüphesiz Türkçe Arapçayı etkilemiĢ ve bu dile pek çok kelimesini vermiĢtir. GeçmiĢten  bugüne Türkçeden veya Türkçe yoluyla Arapçaya geçen kelimeler üzerinde yapılan çalıĢmalar ve  bunların tespiti ayrı bir    çalıĢma konusudur. 2   Bu makalede, sadece kelimeler üzerinde değil Türkçeden etkilenilerek kullanılan Ģekiller, Arapça kurallara uyularak elde edilen çokluklar, kalıp yapılar ve fiiller üzerinde durulacaktır.   I.   Özel Adlar   a.   Arapçada ت   , ö ile biten kelimeler, Osmanlı Türkçesinin etkisiyle ث   „li olur. ث   „li bu isimler, Türkçeye hastır. Mısır Arapçasında bu isimlere sıkça rastlanır. Irak, Libya, Tunus Arapçasında da görülür. Ör. Ar. ت  - Osm. Tk. ج   . Bu adlar Ģunlardır: Bahcat, Cavdat, Fikrat, Hâlat, Haybat, HiĢmat, Hidâyet, Hikmat, Himmat, Ġffat, Ġzzat, Ġsmat, Ġnâyat, Kudrat, Mithat, Nacdat,  NaĢ‟at, Nuzhat, Nusrat, Ni‟mat, Raf‟at, Safvat, Sarvat, ġavkat, Tal‟at, Ulfat.   b.       –    î ile biten adlar: bedr, kadr, zuhd, gibi adlara î   eki getirilerek Osmanlı Türkçesinde özel adlar kurulmuĢtur. Arapçada olmayan bu adlar Osmanlı Türkçenin etkisiyle kullanılır olmuĢtur. Bu adlar da Ģunlardır: Abdî, Adlî, Avdnî, Azmî, Basmî, B‟edrî, Cûdî, Fahrî, Fazlî, Fahmî, Fathî, Fahmî, Favzî, Fayzî, Fikrî, Hakkî, Hakkî, Hamdî, Hayrî, Hilmî, Hungarî, “Macar”, Husnî, „Izzî, Kadrî, Lutfî, Macdî, Makkî, Nasrî, Nazmî, Nûrî, Ramzî, Rûhî, RuĢdî, Sabrî, Sa‟dî, Sayfî, Sırrî, Subhî, ġamsî, ġavkî, ġukrî, Ulvî, Unsî, Vasfî, Vacdî, Vahbî, zihnî, Zuhdî, ayrıca Turkî.  c.   Türk etkisinin çok olduğu dönemlerde asıl ada tanıtıcı ad ekleme adeti Mısır, Libya, Irak gibi ülkelere girmiĢtir: Mahmud Rüstem, Mehmed Nedim, Salim Fahrî, Ahmed Fuad, Ġhsan Sâdık vb. II.   Yer Adları:   Arap ülkelerinde Türkçe olarak kalan pek çok yer adı mevcuttur. Coğrafi mevki, köy, mahalle, çarĢı, pazar, bina ve iĢyeri adlarında bunlar görülür. Buralarda geçen ve kullanılan Türkçe adlar da ayrıca değerlendirilmelidir.   Agacık    كغا   Yer adı (Tunus)  Aksaray الا   Yer adı (Tunus)   Altun Köpri    و   ْخٌا   Yer adı (Tunus)   Cami‟ul‟l - agavât   ثاغا   عِ   Cami adı (Tunus)  Mercid-i Arif Aga غا   فر   ذِ   Mescit adı (Tunus)   Sûku‟l -askaciya ىسا   قس   ÇarĢı adı (Eskiciler ÇarĢısı) (Tunus)   Kahvatu‟l - abâciya   ٌا   ةل   ÇarĢı adı (Abacılar ÇarĢısı) (Tunus) Cami‟ul -  bâĢâ   ضٌا   عِ   Cami adı (Tunus)   Mescid DerviĢ bâĢâ   ض   شرد   ذِ   Mescit adı (Tunus)   BaĢalik    هٌض   Yer adı (Fas)  Bulak ق   Semt adı (Mısır  -Kahire) Hanu‟l -  bâcâci      ٌا   ْ   Han adı (Paçacı Hanı) (Tunus)   Hanu‟l -cumruk نّٌا   ْ   Han adı (Gümrük Hanı) (Tunus)   2   Konuyla ilgili olarak Ģu kaynaklara bakılabilir: Ahmet AteĢ, Arapça Yazı Dilinde Türkçe Kelimeler Üzerine B ir Deneme II (XI. Yüzyıldan Bugüne Kadar), TKA, Yıl II, S.1 -2, Ankara 1965, s.1-25, M. A. Duhman, Mucem al-alfaz at-tarihiyya fi al-asr al-Mamlukiyya, Dar al- Fikr DımıĢk  -Suriya 1990.  Türkçenin Arapçaya Etkileri Üzerine Bazı Tespitler   71 Turkish Studies   International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 6/1 Winter 2011 DemerdaĢ   شادِد   Semt adı (Kahire - Mısır)   Mahalletu‟l - Hatunıyya ٔحٌا   تٍِ   Mahale adı (Tunus)   Saraçhâne   ٔچس   ÇarĢı adı (Bağdar  -Irak) Sûku‟l -Hamidiya ياد   كس   ÇarĢı adı (Tunus) Karagol يغارل  Mahall e adı (Bağdat -Irak) Mahalletu‟l - KuĢcıyya   ضمٌا   تٍِ   Mahalle adı (KuĢçular Mah.) (Tunus)   Sûku‟l -Kebabciyya وا   قس   ÇarĢı adı (Kebapçılar ÇarĢısı) (Tunus)   Hanu‟l -Kabici مٌا   ْ   Han adı (Tunus)   KarakuĢ   شلال   Yer adı (Tunus)   Cami‟ul -Muradiya داّٌا   عِ   Cami adı (Tunus)   Medresetü‟l -Orman ْِا   تسرذِ   Bina adı (Mısır Kahire‟de okul adı)   Kahvatu‟l -Takyaciyya ىخٌا   ثل   Kahve adı (Takkeciler kahvesi) (Tunus)   Mahalletü‟l -Samanciyya ٕّٌا   تٍِ   Mahalle adı (Samancılar Mah.) (Tunus ) Sabunji ٔ   Sokak adı (Fas -Sale) III.   Aile A dları:   Çadırci   ردچ   Irak‟ta aile adı, Çiçekli   ٍى   Suriye‟de soyadı, HaĢıkci   مض   “KaĢıkçı” Suudi Arabistan‟da bir ailenin adı (Mütevelli: 1985, 252), Karagolli ٍٌغارل  Irak- Bağdat‟ta aile adı,  Kazanci ٔازل   Irak- Bağdat‟ta aile adı,  Sabunci ٔ   Fas‟ta soyadı, Toyan ْ   “Doyan” Suudi Arabistan‟da bir ailenin adı ġûrbacı ط   Mısır ve Suriye‟de soyadı (Aytaç: 1996, 54)   Yazıcı   ﺯ   Arap ülkelerinde aile adı (Mütevelli :1985, 252) olarak kullanılmaktadır.   IV.   Arapça Kurallarla Çokluk Yapılan Türkçe Kelimeler:   Erât, geliĢât, gidiĢât, örneklerinde olduğu gibi   Türkçe kökenli bir adın Arapçanın “ - ât” çokluk ekiyle kullanıldığı görülür. Türkçeden Arapçaya giren kelimeler de Arapçanın çokluk yapma kurallarına göre çokluk bildirir hale getirilmiĢtir. Daha önceki bir makalede bu Ģekildeki Türkçe kökenli 102 kelime üzerinde durulmuĢtu. 3  Burada ise Türkçe yoluyla Arapçaya giren ve Türkçe olarak bilinen bazı kelimelerin çokluk Ģekilleri   gösterilecektir:  a.   ÇeĢitli çokluk kalıplarıyla:    bavârîd  ( ذرا ) “silahlar, tüfekler” < barûd (Sudan)    baĢâkîr   ( وط ) “peĢkirler” <peĢkir (Sudan)   darâvîĢ  ( صارد ) “derviĢler” < derviĢ (Mısır, Sudan)   Ģavâdır   ( رداض ) “sebze sergileri” <çadır    (Mısır)    barât  ( ثار ) “paralar” < para (Mısır  -Suriye)  birĢâm  ~  birĢâmât  ( ثِض  / َض ) “perçinler” <perçin (Mısır)   kavâvîk   ( كال ) “kavuklar” < kavuk (Mısır)    puvâl  ( يا ) “pullar” < pul (Mısır  -Irak) devâlîb  ( بٌاد ) “dolaplar” < dolap   (Mısır  -Irak) çeftlekât  ( ثٍخ ) “çiftlikler” < çiftlik (Suriye)   ferâmîn  ( ٓِا ) “fermanlar” < ferman (Suriye)   3   Zeki Kaymaz, Arapçaya Giren Türkçe Kelimelerin Arapça Kurallarla Çokluk    ġekilleri Üzerine, Turkish Studies/Türkoloji AraĢtırmaları, Bahar 2007, Cilt 2/2, s.404 -409.  72 Zeki KAYMAZ    Turkish Studies   International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 6/1 Winter 2011    b.   + iyya ekiyle: afandiyya ( ذٕا ) “beyler” <efendi (Sudan)   kuĢcıyya  ( ضل ) “kuĢçular” < kuĢçu (Tunus)   kebâbciyya  ( و ) “kebapçılar” < kebap (Tunus)   V.   Bazı Kalıp Söyleyişler:   Akıl yohtur    خ   ًم  (Irak) Ki közüm   َﺯو   و   “Ġki gözüm” (Irak)   Ġki bir       ىا  (Cez.- Mısır  - Suriye) (Aytaç:1994, 78) (Irak)  beĢ dört   ثرد   ص   (Suriye/Aytaç 48, Irak)   dört cehâr    ر   ثرد  ( Mısır  - Suriye) (Aytaç:1994, 62) (Irak)   dübîĢ   صد  (Irak) hep beyaz       (Irak), tavlada kullanılan sayılardır.   leyĢ haza ayri ( آ   از   صٌ   ) Mâ „indi givil ( ًو   ذٕ   ِ ) Ġhna çaliĢ  ( صٌ ٕا ) Ģeklindeki Arapça tabirler de Irak‟ta Türkçe kelimelerle kullanılmaktadır.   ĠĢte خضا   “iĢte”; ossun ( ٓا ) “olsun”; hatırĢin ْط   “hatır için”; Ģok gozel يﺯ   كض   “çok güzel”; hiĢmassa ّ   ص   “hiç olmazsa” (Mısır), (Mütevelli 1985:262 -263) VI.   Arapça Kurallarla Kurulan Türkçe Fiiller:    buhye (  ) Ayakkabı boyacısı veya boyacı boya yaptı anlamındadır. “boya” sözünden fiil haline getirilmiĢtir. (Mısır  -Sudan)  belliĢ ( صٍ ) BaĢla! Mısır, Lübnan ve Suriye‟de kullanılır. Diğer çekimleri    beleĢe  ( صٍ ) “baĢladı”   ybelliĢ  ( صٍ ) “baĢlıyor”   mbelliĢ  ( صٍِ ) “baĢlamıĢ” tır.  Basama ( ُ ) Kağıda parmak basma. Bas - fiilinden ArapçalaĢtırılmıĢtır.  Basama ( ُ ) “bastı”  ybasama ( ُ ) “basıyor”    birĢeme ( ّض ) Perçinledi. (Mısır)   ybirĢem  ( ُض ) “perçinliyor”   mbirĢem  ( ُضِ ) “perçinlenmiĢ”  kandara ( رذٕل ) Kandırdı. (Mısır) Kandırmak fiilinden ArapçalaĢtırılmıĢtır.   ĢayyaĢa ( صض ) ġiĢle deldi. (Suriye)   yĢayyeĢ  ( صط ) “ĢiĢliyor”   teĢyiĢ  ( صطح ) “ĢiĢlenmiĢ” diğer çekimleridir.  tanbala ( ًٕح ) Tembel oldu (Mısır)  ytanbal ( ًٕخ ) tembel oluyor mtanbal ( ًٕخِ ) tembelleĢmiĢ Ģeklinde çekim yapılmaktadır.    Türkçenin Arapçaya Etkileri Üzerine Bazı Tespitler   73 Turkish Studies   International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 6/1 Winter 2011 SONUÇ   Yukarıdaki örneklerden de anlaĢılacağı üzere Türkçenin Arapçaya etkisi göründüğünden daha derindir. Konuyla ilgili daha dikkatli araĢtırmalar yapıldığında bilinenlerden daha fazla Türkçe kelimenin tespit edileceği muhakkaktır. Makalede dikkat çekilmek istenen konu, Arapçada  bulunan yer adlarının, özel kullanımların ayrı madde baĢları olarak değerlendirilmesi gerektiğidir. KAYNAKÇA   AKAR Metin (1993). Fas Arapçasında Osmanlı Türkçesinden AlınmıĢ K  elimeler, Marmara Üniversitesi Fen - Edebiyat Fakültesi Türklük Araştırmaları Dergisi (7),  s.91-110. AYTAÇ Bedrettin (1994). Arap Lehçelerindeki Türkçe Kelimeler , Ġstanbul: Türk Dünyası AraĢtırmaları Vakfı Yayınları.   BAYATLI Hidayet Kemal (1993). Irak Arapçasında Türkçe Sözcük ve Terimler, Dil Dergisi  (14), s.60-66. BECHRAOUI Mohammed- Faedhel (2002), Türk Dilinin Tunus‟taki Tarihi: Örnekler ve Evreler, Milli Folklor  (53), s.126-160. CHENEB Mohammed Bin (1996). Cezayir KonuĢma Dilinde Muhafaza Edilen Türkçe (Türkçe Aracılığıyla Gelen) Farsça Kelimeler, TDAY-Belleten , s.157-213. KUN T. Halası (1973). The Ottoman Elements In The Syrian Dialects II, Archivum Ottomanicum  (5) Anno: Lisse. MAHFÛZ Ed - Doktor Husayn „Alî (196 4). El- Elfâz üt - Turkiyya fi‟l - Lehceti‟l - „Irakiyya., Macallat at-Turas al- Şa’bî  , Bağdat: Matbaat al - Ma‟arif, s.1 -24. OĞUZ Öcal (2000). Belguedj‟in Makalesine Göre Cezayir KonuĢma Dilindeki Türkçe Kelimeler ve Tunus‟taki Durum, Milli Folklor  (46), s.10-21. ÖZDEMĠR Hikmet (1990). Tunus ve Civarında YaĢayan Türkçemiz, Türk Dünyası Araştırmaları  (64), s.153-168. PROKOSCH Erich (1983). Osmanisches Wortgut İm Sudan Arabischen , Berlin: Klaus Schwarz Verlag. PROKOSCH Erich (1983). Prokosch, Osmanisches Wortgut im Agyptisch-Arabischen , Berlin: Klaus Schwarz Verlag. TÜRKMEN Erkan (1988). Arapçanın Libya Lehçesindeki Türkçe Kelimeler, Erdem  (IV), s.211-225.
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks