OKUL YÖNETİCİLERİNİN LİDERLİK STİLLERİ İLE YILDIRMA ARASINDAKİ İLİŞKİ*

Description
ÖZET: Bu araştırmanın amacı, okul yöneticilerinin liderlik stillerinin, öğretmenlere yönelik işyeri yıldırmasının (workplace bullying) yordayıcısı olup olmadığını saptamaktır. Araştırmanın örneklemini, 2005-2006 eğitim-öğretim yılında random tekniği

Please download to get full document.

View again

of 11
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Comics

Publish on:

Views: 0 | Pages: 11

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
    Hacettepe Üniversitesi E ğ itim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education)33: 77-87 [2007] OKUL YÖNET İ C İ LER  İ N İ N L İ DERL İ K ST İ LLER  İ   İ LE YILDIRMA ARASINDAK  İ   İ L İŞ K  İ *  THE RELATIONSHIP BETWEEN SCHOOL ADMINISTRATORS’ LEADERSHIP STYLES AND BULLYING Necati CEMALO Ğ LU **   ÖZET: Bu ara ş t õ rman õ n amac õ , okul yöneticilerinin liderlik stillerinin, ö ğ retmenlere yönelik i ş yeri y õ ld õ rmas õ n õ n (workplace  bullying) yorday õ c õ s õ  olup olmad õ ğ õ n õ  saptamakt õ r. Ara ş t õ rman õ n örneklemini, 2005-2006 e ğ itim-ö ğ retim y õ l õ nda random tekni ğ i ile seçilen Ankara, Yozgat, Kastamonu ve Van illerinde devlete ba ğ l õ  25 ilkö ğ retim ve ortaö ğ retim okulunda görev yapan toplam 500 ö ğ retmen olu ş turmaktad õ r. Ara ş t õ rmada, ilkö ğ retim okulu yöneticilerinin dönü ş ümcü ve i ş lemci liderlik stilini  belirlemek için Multifactor Leadership Questionnaire 5 – x short (MLQ) kullan õ ld õ . Y õ ld õ rma davran õ ş lar  õ na maruz kalma durumu, olumsuz davran õ ş  sorular  õ n õ  içeren Negative Acts Questionnaire (NAQ) kullan õ larak ölçüldü. Verilerin hesaplanmas õ nda Pearson Momentler Çarp õ m õ  Korelasyon Katsay õ s õ  ve Çoklu Regresyon Analizi tekniklerinden yararlan õ ld õ . Ara ş t õ rman õ n sonucunda, okul yöneticilerinin liderlik stillerini dü ş ük düzeyde gerçekle ş tirdikleri, okulda ö ğ retmenlerin orta düzeyde y õ ld õ rma (bullying, mobbing) ma ğ duru oldu ğ u, okul yöneticilerinin laissez-faire liderlik davran õ ş lar  õ n õ  gerçekle ş tirdikçe, ö ğ retmenlere yönelik y õ ld õ rman õ n gerçekle ş me düzeyinde art õ ş  ya ş and õ ğ õ , telkinle güdüleme ile laissez-faire liderli ğ in y õ ld õ rma üzerinde anlaml õ  bir yorday õ c õ  özellik ta ş õ d õ ğ õ  sonuçlar  õ na ula ş õ lm õ ş t õ r. Anahtar sözcükler: Ö ğ retmen, okul yöneticisi, liderlik, i ş yerinde y õ ld õ rma  ABSTRACT: The purpose of this research is to determine whether leadership behaviours of school administrators are estimation of office bullying towards to teachers. Totally 500 teachers, who work in 25 state primary and high schools chosen by random method in Ankara, Yozgat, Kastamonu and Van in 2005-2006 school year, constitute sample of the research. In research Multifactor Leadership Questionnaire 5 – x short (MLQ) was used to determine transformational and transactional leadership  behaviours of primary school administrators. The condition of being exposed to bullying, mobbing behaviours was measured by using Negative Acts Questionnaire (NAQ) which contains negative behaviour questions. It was made use of Pearson Moments Product Correlation Coefficient and Multiple Regression Analyze methods to compute the datas. At the end of this research, it is concluded that, school administrators show low level leadership behaviours, teachers are victims of bullying at mid level, bullying behaviors directed to teachers increase if school administrators (principals) use laissez-faire leadership  behaviors, motivation by inculcation and laissez-faire leadership have meaningful predictive ability for bullying. Key Words:  teacher, school director, leadership, workplace mobbing, workplace bullying 1. G İ R  İŞ   Çal õ ş ma ve örgütsel ortam bireyin ya ş am õ nda önemli bir yere sahiptir. İş görenler, ya ş ant õ lar  õ n õ n büyük bir bölümünü örgütte ve örgütle ilgili etkinlikleri plânlayarak ve eyleme dönü ş türerek geçirirler. Örgütsel ya ş amla ilgili faaliyetlerin yo ğ unlu ğ u, örgütsel ya ş amda stres ya ş anmas õ na sebep olabilir. Özellikle toplumsal rollerin farkl õ la ş mas õ , i ş görenler aras õ ndaki ili ş kilerde anla ş mazl õ klar  õ n ya ş anmas õ , örgütsel ortamda rekabetin olmas õ , i ş görenlerin kendilerini kan õ tlama çabas õ , beklentilerin üst seviyelerde olu ş u gibi durumlar, i ş görenlerin ruh sa ğ l õ ğ õ n õ  olumsuz olarak etkilenmesine ve stres ya ş amalar  õ na neden olmaktad õ r. Ya ş anan i ş  stresi, bireylerin özel hayatlar  õ ndaki zorluklar ve sorunlarla bir araya geldi ğ inde hem bireysel hem örgütsel anlamda ciddi sorunlar olu ş turabilmektedir. Bu ve benzeri nedenlere dayal õ  olarak, bireylerin sa ğ l õ ğ õ n õ  ve örgütsel verimlili ğ ini etkileyen pek çok sorunun temelinde stresin oldu ğ u ileri sürülebilir. *  Bu ara ş t õ rmada kullan õ lan veriler, ara ş t õ rmac õ n õ n “Okul Yöneticilerinin Liderlik Stilleri, Örgüt Sa ğ l õ ğ õ  ve Y õ ld õ rma Aras õ ndaki İ li ş ki” konulu ara ş t õ rmas õ nda kullan õ lan verilerdir. **  Yrd. Doç. Dr., Gazi Üniversitesi, e-mail: necem@gazi.edu.tr   N. Cemalo  ğ  lu  /  H. Ü. E   ğ  itim Fakültesi Dergisi (  H  . U  .  Journal of Education ), 33 (2007), 77-87 78 Stres ve etkileri ile ilgili ara ş t õ rmalar  õ n say õ s õ  giderek artmaktad õ r. I ş õ khan (2004: 26)’n õ n  belirtti ğ ine göre stres ve sonuçlar  õ  üzerinde giderek daha fazla durulmas õ n õ n nedenlerinden birisi de stresle ilgili hastal õ klar  õ n her geçen gün daha da yayg õ nla ş mas õ d õ r. Her düzeydeki i ş göreni etkisi alt õ na alabilen stres, örgütsel anlamda performans dü ş üklü ğ ü, i ş e devams õ zl õ k, bireysel anlamda fizyolojik hastal õ klar, davran õ ş sal bozukluklar, kayg õ , depresyon ve “tükenme belirtisi” gibi psikolojik rahats õ zl õ klara yol açabilmektedir (Sabuncuo ğ lu ve Tüz, 2001: 229). Yap õ lan i ş in niteli ğ i, stresle kar  ş õ  kar  ş õ ya kalmay õ  belirleyen önemli bir etkendir. Mesle ğ in özellikleri, örgütsel yap õ  ve çal õ ş ma ko ş ullar  õ  sebebiyle pek çok i ş gören, yüksek düzeyde stres ya ş amaktad õ r. Ö ğ retmenlik mesle ğ i ise Balta ş  ve Balta ş ’ õ n da (1998: 62) ifade etti ğ i gibi, Amerikan Stres Enstitüsü’nün yapm õ ş  oldu ğ u çal õ ş malar  õ n sonuçlar  õ nda, sa ğ l õ ğ õ  tehlikeye sokma ve günlük ya ş amsal problemler ile mücadeleyi zorla ş t õ rma aç õ s õ ndan yüksek riskli meslek elemanlar  õ na biri olarak gösterilmi ş tir. Konu ile ilgili olarak I ş õ khan (2004: 147) ise, ö ğ retmenlik mesle ğ ini, e ğ itim ortam õ nda ki ş ilerin etkisinde kald õ klar  õ  özgün ve yo ğ un stres yaratan durumlar sebebiyle, bireylerin özellikle ruhsal sa ğ l õ klar  õ n õ n ve buna ba ğ l õ  olarak da çal õ ş ma ya ş amlar  õ n õ n kötü yönde etkilenmesinde önemli oranda risk ta ş õ yan bir meslek oldu ğ unu ileri sürmü ş tür. Ö ğ retmenlerin genel olarak di ğ er alanlarda çal õ ş an i ş görenlere göre daha fazla stres ya ş ama nedenleri; e ğ itim-ö ğ retim hizmetlerindeki ö ğ renci-ö ğ retmen ve okul-aile çat õ ş malar  õ , disiplin sorunlar  õ , kalabal õ k s õ n õ flar, fiziki ko ş ullardaki yetersizlik, bürokratik i ş lerin çoklu ğ u, toplumun ele ş tirileri, e ğ itim kurumlar  õ  üzerindeki sosyal ve politik bask  õ lar, ödüllendirme ve karara kat õ l õ m õ n yetersizli ğ i gibi sorunlard õ r (Türk, 2004). Örgütsel ortamla ilgili ara ş t õ rmalar, i ş görenlerin, i ş e dayal õ  ya ş ad õ klar  õ  olumsuz durumlar  õ n sebebi olarak, örgüt yöneticilerinin davran õ ş lar  õ n õ n etkili oldu ğ unu  belirtmektedir (O’Driscoll ve Beehr, 1994). E ğ itim örgütlerinde yap õ lan ara ş t õ rmalarda, okul yöneticilerinin liderlik davran õ ş lar  õ  ile ö ğ retmenlerin güdülenme, moral ve i ş  doyumu düzeyleri aras õ nda anlaml õ  bir ili ş ki bulunmu ş tur (Kabaday õ , 1982). Di ğ er alanlarda yap õ lan ara ş t õ rma sonuçlar  õ  da, i ş görenin çal õ ş t õ ğ õ  örgütsel ortam ve yöneticinin liderlik stili, i ş görenleri destekleyici ya da engelleyici özellikler gösterdi ğ ini ortaya koymaktad õ r (Duxbury ve di ğ er., 1984; Bakker ve di ğ er., 2000). Carmeli ve di ğ er., (2006a) ve Carmeli ve di ğ er., (2006b) yapt õ ğ õ  ara ş t õ rmalarda, örgüt yöneticisinin liderlik davran õ ş lar  õ n õ n, i ş görenlerin yenile ş meye ili ş kin davran õ ş lar  õ n õ  etkiledi ğ ini, üst yönetimin liderlik davran õ ş lar  õ n õ n, örgütün performans õ n õ  art õ rd õ ğ õ n õ  saptam õ ş t õ r. Örgütsel ortamda i ş görenlerin stres, i ş  doyumsuzlu ğ u ve tükenmi ş lik ya ş amalar  õ nda etkili olan pek çok farkl õ  de ğ i ş kenden söz edilebilir. Bu de ğ i ş kenlerden birisi de, y õ ld õ rmad õ r (bullying, mobbing). Uppal (2005) i ş görenlerin i ş  doyum düzeylerini dü ş üren pek çok faktör aras õ nda, y õ ld õ rman õ n önemli bir etkiye sahip oldu ğ unu ileri sürmektedir. Halbur (2005) y õ ld õ rman õ n örgütlerde i ş görenlerin devams õ zl õ ğ õ na, i ş gören devir h õ z õ n õ n artmas õ na, i ş görenlerde moralsizli ğ e ve i ş görenlerin  performans õ n õ n dü ş mesi gibi ciddi sorunlara neden oldu ğ unu belirtmektedir. Özellikle Brodsky (1976) Einarsen ve di ğ er., (1998) ve Zapf ve di ğ er., (1996), yapt õ klar  õ  ara ş t õ rmalarda, örgütlerde stres ya ş anmas õ  ile y õ ld õ rma aras õ nda anlaml õ  bir ili ş kinin oldu ğ unu ifade etmektedirler. Ayr  õ ca, y õ ld õ rma kurbanlar  õ nda  psikolojik ve psikosomatik pek çok rahats õ zl õ ğ õ n ortaya ç õ kt õ ğ õ  bilinmektedir. Y õ ld õ rman õ n nedenleri ile ilgili literatür incelendi ğ inde, i ş yerinde y õ ld õ rma ya ş anmas õ n õ n nedeni olarak, y õ ld õ rma kurbanlar  õ n õ n ki ş ilik özellikleri, zorbalar  õ n ki ş ilik özellikleri örgütsel ortam ve örgüt yöneticisinin liderlik stilinin etkili olabilece ğ i ileri sürülmektedir (Davenport ve di ğ er., 2003:46). Genel olarak e ğ itim örgütlerinde ö ğ retmenlerin stres, tükenmi ş lik ve y õ ld õ rma ya ş amas õ n õ n nedenleri aras õ nda okul yöneticisinin liderlik davran õ ş lar  õ n õ n etkili oldu ğ u kabul edilmesine ra ğ men, alanda yap õ lan ampirik ara ş t õ rmalar s õ n õ rl õ d õ r. Einarsen (1999), y õ ld õ rman õ n nedenleri ve do ğ as õ  ile ilgili ampirik ara ş t õ rmalar  õ n s õ n õ rl õ  oldu ğ una dikkat çekmekte, bu alanda daha fazla ampirik ara ş t õ rma yap õ lmas õ  gerekti ğ ini belirtmektedir. Özellikle, okul yöneticisinin liderlik stilleri ile ö ğ retmenlerin y õ ld õ rmaya maruz kalmas õ  ile ilgili alanda ara ş t õ rma bulunmamaktad õ r. Bu sebeple, ö ğ retmenlerin y õ ld õ rmaya maruz kalmas õ nda etkili olan örgütsel nedenler, detayl õ  analiz edilememi ş tir. Bu ara ş t õ rma, ö ğ retmenlerin y õ ld õ rmaya maruz kalmas õ nda etkili bir de ğ i ş ken olarak okul yöneticisinin liderlik stili ve ö ğ retmenlere yönelik y õ ld õ rma üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktad õ r. Bu nedenle, ara ş t õ rmada öncelikle, y õ ld õ rman õ n görülme s õ kl õ ğ õ n õ  art õ ran faktör olarak, okul yöneticilerinin liderlik stillerinin etkisi ara ş t õ r  õ lmaktad õ r.   N. Cemalo  ğ  lu  /  H. Ü. E   ğ  itim Fakültesi Dergisi (  H  . U  .  Journal of Education ), 33 (2007), 77-87 79 1.1.   Amaç Bu ara ş t õ rman õ n amac õ , okul yöneticilerinin liderlik stillerinin, ö ğ retmenlere yönelik y õ ld õ rman õ n yorday õ c õ s õ  olup olmad õ ğ õ n õ  saptamakt õ r. Bu amaçla a ş a ğ õ daki sorulara cevap aranacakt õ r. 1.Ö ğ retmenlerin, okul yöneticilerinin liderlik stillerini gerçekle ş tirme düzeylerine ili ş kin görü ş leri nelerdir? 2. Ö ğ retmenlerin, okulda ya ş ad õ klar  õ  y õ ld õ rman õ n gerçekle ş me s õ kl õ ğ õ na ili ş kin görü ş leri nelerdir? 3. Okul yöneticilerinin liderlik stilleri ile y õ ld õ rma ya ş anmas õ  aras õ nda ili ş ki var m õ d õ r? 4. Okul yöneticilerinin liderlik stilleri, okulda ya ş anan y õ ld õ rman õ n bir yorday õ c õ s õ  m õ d õ r? 1.2.   Liderlik Bass (1985) belirli liderlik ara ş t õ rmalar  õ na dayal õ  olarak, liderlikle ilgili yeni bir model önerdi. Önerilen bu model iki boyuttan olu ş maktad õ r. Bunlar: Dönü ş ümcü ve i ş lemci liderliktir. İş lemci liderlik modelinde liderle, i ş görenler aras õ nda etkili bir takas i ş lemi vard õ r ve bu takas üç boyuttan olu ş ur. Bunlar ko ş ullu ödül, istisnalarla yönetim ve müdahale etmeme yakla ş õ m õ d õ r (Hater ve Bass, 1988, Howell ve Avolio, 1993, Karip, 1998, Çelik, 1998, Stordeur ve di ğ er.,   2001). Ko ş ullu ödül  boyutunda lider, astlar  õ  için görevleri ve hedefleri belirler. Astlar hedefleri gerçekle ş tirdiklerinde alacaklar  õ  ödülleri bilirler. İ stisnalarla yönetim boyutunda lider, i ş görenleri izler, i ş görenler hata yapt õ klar  õ nda müdahale eder. Liderin bu boyuttaki i ş levi, hedeflerden sapmay õ  önlemek, sorunlu alanlar  õ  saptamak ve düzeltmektir. Müdahale etmeme boyutunda ise lider, astlar  õ n õ  kendi hâline b õ rak  õ r ve onlara müdahale etmez. Karar vermekten kaç õ n õ r ve sorumluluklar  õ n õ  b õ rak  õ r (Howel ve Avolio 1993; Karip, 1998; Çelik, 1998; Stordeur ve di ğ er.,   2001). İş lemci liderlikte i ş görenler stres alt õ ndad õ rlar. Çünkü, performans õ  iyi olanlara yüksek ödeme yap õ l õ r, dü ş ük olanlar ise cezaland õ r  õ l õ r (Bass, 1990). Dönü ş ümcü liderlik dört alt boyuttan olu ş ur. Bunlar: İ dealle ş tirilmi ş  etki (karizma), telkinle güdüleme, entelektüel uyar  õ m ve bireysel destektir (Stordeur ve di ğ er., 2001: 535). İ dealle ş tirilmi ş  etki, liderin astlar  õ yla birlikte vizyon ve misyon olu ş turmas õ d õ r (Bass ve Avolio 1995; Karip, 1998: 447). Telkinle güdüleme liderin basit duygusal ö ğ eleri kullanarak astlar  õ nda güçlü bir ortak amaç duygusu yaratmas õ d õ r (Karip, 1998: 447). Entelektüel uyar  õ m, zekây õ  geli ş tirme, ak  õ lc õ l õ k ve sorun çözmede dikkatli olmay õ  ifade eder (Çelik, 1998:429). Bireysel destek ise, astlar  õ  yeti ş tirme, onlara gelecek için vizyon yaratabilmedir (Stordeur ve di ğ er.,   2001: 536). 1.3. Y õ ld õ rma (Bullying, Mobbing) Y õ ld õ rma (bullying, mobbing) kavram õ n õ n anlam õ  ile ilgili literatür incelendi ğ inde, “bullying” kavram õ n õ n e ş  anlaml õ s õ n õ n “mobbing” oldu ğ u görülmektedir. Mob sözcü ğ ü birkaç zay õ f  õ n bir araya gelerek sald õ rgan davran õ ş lar sergilemesi anlam õ na gelir. Bu terim 1960’larda hayvanlar için, daha sonra da çocuklar aras õ nda görülen benzer bir davran õ ş  için kullan õ ld õ . 1980’li y õ llarda Leymann, y õ ld õ rma kavram õ n õ n örgütlerde yeti ş kinler aras õ nda da ya ş and õ ğ õ n õ  ileri sürdü (Davenport ve di ğ er., 2003: 3). Jennifer ve di ğ er., (2003: 492-493) y õ ld õ rmay õ , tekrar tekrar ortaya ç õ kan ve i ş görenlerde stres yaratan bir durum olarak ifade etti. Bir durumun y õ ld õ rma say õ labilmesi için, olumsuz davran õ ş lar  õ n son alt õ  aydan beri sürekli devam etmesi gerekir. Y õ ld õ rman õ n karakteristik tan õ m õ , uzun süre tekrarlanan olumsuz davran õ ş lara maruz kalmad õ r. Örgütteki i ş görenler aras õ ndaki çat õ ş man õ n aksine y õ ld õ rma, bir veya birkaç ki ş iyi di ğ er ki ş iler taraf  õ nda hedef haline getirerek yap õ lan sistematik sald õ rganl õ kt õ r (Hoel ve di ğ er., 1999). Kurban bu çirkin ve haks õ z sald õ r  õ lara maruz kal õ r. Adil muamele görmeme hissi, y õ ld õ rma kurbanlar  õ n õ n ortak noktas õ d õ r. Y õ ld õ rma bir olgu olarak görülmemektedir, ancak kurban õ n, s õ kl õ ğ õ  ve ş iddeti artan olumsuz davran õ ş larla kar  ş õ la ş õ r (Einarsen, 2000). Üstelik bu davran õ ş lar kar  õ ş õ kt õ r, genel olarak fiziksel olmayan sözlü suçlamalar ve ki ş iden uzakla ş ma gibi davran õ ş lar bu davran õ ş lara örnek verilebilir. Y õ ld õ rma, bireylerden çok grubun uygulad õ ğ õ  psikolojik sald õ rganl õ k olarak tan õ mlan õ r ve kuramsal olarak örgütlerdeki sosyal stres kaynaklar  õ n õ n en uç noktas õ d õ r. Farkl õ  bir sosyal stres olarak y õ ld õ rma, kurban õ  (victim) sistematik olarak uzun süreli y õ ld õ rmad õ r (Einarsen ve Skogstad, 1996; Leymann, 1996; Zapf ve   Osterwalder,   1998; Zapf, 1999).   N. Cemalo  ğ  lu  /  H. Ü. E   ğ  itim Fakültesi Dergisi (  H  . U  .  Journal of Education ), 33 (2007), 77-87 80 2.   YÖNTEM Ara ş t õ rman õ n bu k  õ sm õ nda, ara ş t õ rman õ n örneklemine, veri toplama araçlar  õ na ve verilerin analizine yer verilmi ş tir. 2.1. Örneklem Ara ş t õ rman õ n örneklemini 2005-2006 e ğ itim-ö ğ retim y õ l õ nda Ankara, Yozgat, Kastamonu ve Van illerinde devlete ba ğ l õ  25 ilkö ğ retim ve ortaö ğ retim okulunda görev yapan toplam 500 ö ğ retmen olu ş turmaktad õ r. Ö ğ retmenler örnekleme, “Orans õ z eleman örnekleme” yöntemi ile seçildi. Bu illerin Türkiye evreninde temsil oran õ  göz önüne al õ narak örnekleme giren her ilden temsil oran õ na göre okul ve ö ğ retmen seçildi. Ara ş t õ rma evrenindeki toplam ö ğ retmen say õ s õ  9790’d õ r. Ara ş t õ rma evrenindeki ö ğ retmenlerin % 5’i, toplam 489 ö ğ retmen örnekleme al õ nd õ . Anketlerin doldurulmas õ  esnas õ nda ya ş anacak sorunlar göz önüne al õ narak toplam 525 ö ğ retmene anket uyguland õ . Uygulanan anketlerden yönerge hükümlerine uygun olmayan 25 anket, de ğ erlendirme kapsam õ ndan ç õ kar  õ larak toplam 500 anket üzerine istatistiki i ş lemler yap õ ld õ . Ö ğ retmenlerin % 53,8’i kad õ n, % 46,2’si erkek, % 68,5’i evli, % 31,5’i bekâr, yakla ş õ k % 80’inin ya ş  ortalamas õ  22-44 ya ş  aras õ nda, k  õ demi 1-20 aras õ nda olanlar da ğ õ l õ m õ n % 80’ini olu ş turmakta, % 61,7’sinin bran ş õ  sosyal bilimler, % 71’i lisans mezunu ve % 88’i ise ilkö ğ retim okullar  õ nda görev yapmaktad õ r. 2.2. Veri Toplama Araçlar õ   Ara ş t õ rmada, birbirinden farkl õ  iki ayr  õ  ölçme arac õ  kullan õ ld õ . Ara ş t õ rmada kullan õ lan ölçme araçlar  õ n õ n kullan õ labilmesi için gerekli izinler al õ nd õ . Ara ş t õ rmada, ilkö ğ retim okulu yöneticilerinin dönü ş ümcü ve i ş lemci liderlik stilini belirlemek için Multifactor Leadership Questionnaire 5 – x short (MLQ) kullan õ ld õ . Anket İ ngilizceden Türkçeye çevrildi. Türkçe’ye uyarlama a ş amas õ nda üç dil uzman õ ndan yard õ m al õ nd õ , ayr  õ ca alan uzmanlar  õ  taraf  õ ndan da incelenerek son hali verildi. Anketin uygulanabilirlik düzeyini saptamak amac õ yla örneklem d õ ş õ nda 27 ki ş ilik bir ö ğ retmen grubuna uyguland õ , al õ nan dönütlere göre düzeltmeler yap õ ld õ . Veri toplama arac õ nda toplam 45 madde  bulunmaktad õ r. Bu maddelerden dönü ş ümcü liderlik boyutunda 20, i ş lemci liderlik boyutunda 16 sonuçlar boyutunda ise 9 madde bulunmaktad õ r. Ara ş t õ rmada dönü ş ümcü liderlik alt boyutlar  õ  ve i ş lemci liderlik alt boyutlar  õ  puanlar  õ  hesaplanm õ ş , sonuç boyutuna ili ş kin veriler de ğ erlendirme kapsam õ  d õ ş õ nda tutuldu. Hiçbir zaman (0), Seyrek olarak (1), Bazen (2), S õ kl õ kla (3) ve Her zaman (4) olarak Statistical Packet Social Sciences (SPSS 11) program õ na kodland õ . Anketin güvenirli ğ ini hesaplamak için, 135 ilkö ğ retim okulu ö ğ retmenine ön uygulama yap õ ld õ . Ön uygulama sonucunda dönü ş ümcü liderlikle ilgili maddelerin faktör yük de ğ erleri ,51 ile ,79 aras õ ndad õ r. Dönü ş ümcü liderlikle ilgili maddelerin toplam varyans õ  aç õ klama oran õ  ,63’tür. Dönü ş ümcü liderli ğ in cronbach alpha katsay õ s õ  ,94’tür. İş lemci liderli ğ in faktör yük de ğ erleri ,46 ile ,79 aras õ ndad õ r. Toplam varyans õ n aç õ klama oran õ  ,60’t õ r. İş lemci liderli ğ in cronbach alpha katsay õ s õ  ,60’t õ r. Y õ ld õ rma davran õ ş lar  õ na maruz kalma durumu, olumsuz davran õ ş  sorular  õ yla Negative Acts Questionnaire (NAQ) kullan õ larak ölçüldü (Einarsen ve Raknes, 1997). Bu anket, çe ş itli olumsuz davran õ ş lara maruz kalmay õ  ölçen 21 maddeden olu ş maktad õ r (Cronbach's alpha = 0.87). Tüm sorular davran õ ş larla ilgili olup y õ ld õ rma terimine herhangi bir yerde i ş aret edilmemi ş tir. Bunun avantaj õ , anketi cavaplayan ki ş iyi, maruz kald õ ğ õ  davran õ ş õ  y õ ld õ rma olarak etiketlemeye zorlamadan davran õ ş a maruz kalma derecesinin ölçülmesidir. Ayn õ  zamanda içerdi ğ i davran õ ş  türlerinin daha objektif tan õ mlanmas õ n õ  da güvenceye al õ r. NAQ ile, do ğ rudan (sözlü taciz, çirkin söylemler ve alay gibi) veya dolayl õ  ( sosyal d õ ş lama, iftira gibi) maddelerin içerdi ğ i sorular anlat õ lmaktad õ r. NAQ’ õ n her maddesi için, anketi cevaplayanlara, son alt õ  ay içinde ne kadar s õ kl õ kla maruz kald õ klar  õ  sorulmu ş tur. Bu s õ kl õ k, hiç bir zaman, aras õ ra, her ay, her hafta ve hergün ş eklinde s õ ralanm õ ş t õ r. Bu tür olumsuz davran õ ş lara 6 ay üzeri, haftal õ k maruz kalanlar  õ n i ş yeri y õ ld õ rma kurban õ  tan õ m õ na uygun olduklar  õ  dü ş ünülmü ş tür (Leymann, 1996; Mikkelsen ve Einarsen: 2002a). Olumsuz Davran õ ş lar Anketi NAQ, Einarsen, ve Raknes, (1997), Einarsen, Raknes, Matthiesen ve Hellesøy, (1996). Hoel, Cooper, ve Faragher, (2001). Mikkelsen, ve Einarsen, (2001). Mikkelsen. ve Einarsen, S. (2002a). Mikkelsen ve Einarsen, (2002b) taraf  õ ndan kullan õ lm õ ş t õ r. Olumsuz Davran õ ş lar Anketi “Negative Acts Questionnaire (NAQ)”, ara ş t õ rmac õ  taraf  õ ndan Türkçeye çevirildi. Üç ayr  õ  dil   N. Cemalo  ğ  lu  /  H. Ü. E   ğ  itim Fakültesi Dergisi (  H  . U  .  Journal of Education ), 33 (2007), 77-87 81uzman õ  taraf  õ ndan yap õ lan çeviri, alan uzmanlar  õ  taraf  õ ndan da incelenerek son hali verildi. Random tekni ğ i ile seçilen 145 ö ğ retmene uyguland õ . Faktör analizi sonucunda 22 maddenin bir faktör alt õ nda topland õ ğ õ  ve toplam varyans õ n ,71 oldu ğ u anla ş õ ld õ . Maddelerin Cronbach’s alpha katsay õ s õ  ,94, faktör yükleri ise ,59 ile ,87 aras õ ndad õ r. Verilerin hesaplanmas õ nda aritmetik ortalama (  x ), standart sapma (S), frekans (f), yüzde (%), Pearson Momentler Çarp õ m õ  Korelasyon Katsay õ s õ  (r) ve Çoklu Regrasyon Analizi tekniklerinden yararlan õ ld õ . Sonuçlar p<.01 ve p<.05 düzeyinde test edildi. 3.   Bulgular ve Yorum Örneklem grubunun liderlik stilleri ve y õ ld õ rmaya ili ş kin görü ş leri da ğ õ l õ m õ  Tablo 1’de verilmi ş tir. Tablo 1.  Örneklem grubuna ili ş kin da ğ õ l õ m Boyutlar n  x  S İ dealle ş tirilmi ş  etki (atfedilen) 500 9,17 4,31 İ dealle ş tirilmi ş  etki (davran õ ş ) 500 9,00 3,19 Telkinle güdüleme 500 9,51 4,09 Entelektüel uyar  õ m 500 8,56 3,99 Bireysel destek 500 7,96 3,98 Ko ş ullu ödül 500 9,07 3,91 İ stisnalarla yönetim (aktif) 500 7,92 3,29 İ stisnalarla yönetim (pasif) 500 8,53 2,83 Laissez-faire 500 5,96 3,53 Y õ ld õ rma (Bullying, Mobbing) 500 35,36 18,17 Okul yöneticilerinin liderlik stillerini gerçekle ş tirme düzeyleri ve y õ ld õ rma ya ş anma düzeyine ili ş kin Tablo 1’de verilen da ğ õ l õ m incelendi ğ inde, okul yöneticilerinin en fazla  x =9,51 düzeyinde “telkinle güdüleme”, en az da  x = 5,96 “laissez-faire” boyutlar  õ n õ  gerçekle ş tirdikleri görülmektedir. Di ğ er liderlik boyutlar  õ n õ  gerçekle ş tirme düzeyleri s õ ras õ yla “idealle ş tirilmi ş  etki (atfedilen)”, “ko ş ullu ödül “, “idealle ş tirilmi ş  etki (davran õ ş )”, “entelektüel uyar  õ m”, “istisnalarla yönetim (pasif)”, “bireysel destek”, “istisnalarla yönetim (aktif)” ve “laissez-faire” boyutlar  õ ndad õ r. En homojen de ğ erlendirme “istisnalarla yönetim (pasif)“ (S=2,83) en heterojen de ğ erlendirme ise “idealle ş tirilmi ş  etki (atfedilen)” (S=4,31) boyutlar  õ ndad õ r. Y õ ld õ rma (  x = 35,36) “orta” düzeyde ya ş anmaktad õ r. Bu düzey oldukça yüksektir. Okul yöneticilerini liderlik stillerinin alt boyutlar  õ  ile y õ ld õ rma aras õ ndaki ili ş ki da ğ õ l õ m õ  Tablo 2’de verilmi ş tir. Tablo 2.  Okul yöneticilerini liderlik stillerinin alt boyutlar  õ  ile y õ ld õ rma aras õ ndaki ili ş ki 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 1. İ dealle ş tirilmi ş  etki (atf.) ,72* ,83* ,80* ,74* ,81* ,22* ,34* -,37* -,27* 2. İ dealle ş tirilmi ş  etki (davr.) - ,74* ,70* ,66* ,71* ,27* ,41* -,24* -,24* 3. Telkinle güdüleme - ,79* ,70* ,80* ,24* ,36* -,34* -,28* 4. Entelektüel uyar  õ m - ,78* ,80* ,20* ,38* -,35* -,19* 5. Bireysel destek - ,76* ,20* ,36* -,24* -,14* 6. Ko ş ullu ödül - ,21* ,35* -,29* -,20* 7. İ stisnalarla yönetim (pasif) - ,31* ,26* -,04 8. İ stisnalarla yönetim (aktif) - ,12* -,05 9. Laissez-faire - ,31 10. Y õ ld õ rma - *.01
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks