Okul Yöneticilerinin Etik Liderlik Davranışları Gösterme Düzeyleri ile Öğretmenlerin Algıladıkları Örgütsel Güven ve Yıldırma Arasındaki İlişki

Description
Bu araştırmanın amacı, ilköğretim okulu yöneticilerinin etik liderlik davranışlarını gösterme düzeyleri ile öğretmenlerin algıladıkları örgütsel güven ve yıldırma arasındaki ilişkiyi saptamaktır. Araştırma ilişkisel tarama modelindedir. Araştırmanın

Please download to get full document.

View again

of 15
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Engineering

Publish on:

Views: 0 | Pages: 15

Extension: PDF | Download: 0

Share
Transcript
  Eğitim ve Bilim2012, Cilt 37, Sayı 165Education and Science2012, Vol. 37, No 165 İlköğretim Okulu Yöneticilerinin Etik Liderlik Davranışları ile Öğretmenlerin Algıladıkları Örgütsel Güven ve Yıldırma Arasındaki İlişki*The Relationship between School Principals’ Ethical Leadership Behaviors and Teachers’ Perceived Organizational Trust and Mobbing Necati CEMALOĞLU **  Ali Çağatay KILINÇ *** Gazi Üniversitesi Öz Bu araştırmanın amacı, ilköğretim okulu yöneticilerinin etik liderlik davranışları ile öğretmenlerin algıladıkları örgütsel güven ve yıldırma arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma ilişkisel tarama modelindedir. Araştırmanın evrenini, 2009-2010 eğitim-öğretim yılında Kastamonu İli sınırları içinde yer alan, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı ilköğretim okullarında görev yapan 2131 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada, “Etik Liderlik Ölçeği”, “Okullarda Örgütsel Güven Ölçeği” ve “Olumsuz Davranış Ölçeği” (ODÖ) kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçları, ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin okul yöneticilerinin etik liderlik davranışlarına ilişkin algılarının orta düzeyde olduğunu göstermiştir. Öğretmenlerin örgütsel güvenin çalışanlara duyarlılık ve yeniliğe açıklık boyutlarına ilişkin algıları orta düzeyde, yöneticiye güven ve iletişim ortamı boyutlarına ilişkin algıları ise iyi düzeydedir. Öğretmenler, yıldırmanın görev ve sosyal ilişkiler boyutları kapsamına giren olumsuz davranışlara kısmen maruz kalmaktadırlar. Bununla birlikte, etik liderliğin örgütsel güven üzerindeki etkisinin pozitif ve anlamlı, yıldırma üzerindeki etkisinin ise negatif ve anlamlı olduğu bulunmuştur. Ayrıca, etik liderliğin yıldırma üzerinde dolaylı etkisinden de söz edilebilir. Okul yöneticileri etik ilkelerden haberdar olmalı, bunları iyi anlamalı ve uygulamalıdır. Bu amaçla okul yöneticilerinin etik liderlik becerilerini geliştirecek eğitim programları hazırlanabilir ve okul yöneticilerine eğitim verilebilir.  Anahtar Sözcükler: Etik liderlik, örgütsel güven, yıldırma.  Abstract The aim of this research is to determine the relationships between the level of ethical leadership behaviors of school principals and the level of organizational trust and mobbing in primary schools. The research was based on the relational survey model. The population consisted of 2131 teachers working in public primary schools of Ministry of National Education in Kastamonu. “The Ethical Leadership Scale”, “Organizational Trust Scale” and “Negative Acts Questionnaire” were used in the study. The ndings of the research showed that the perceptions of teachers about subscales of ethical leadership were at medium level. Primary school teachers perceived “trust to principal” and “communication environment” subscales of organizational trust positively, however, they had medium level of perception on “openness to changes” and “sensitivity to workers” subscales of organizational trust. Results also showed that teachers were sometimes subject to negative acts stemming from their duty and social relations. In * Bu araştırmanın verileri, Ali Çağatay KILINÇ’ın “Okul Yöneticilerinin Etik Liderlik Davranışları Gösterme Düzeyleri ile Öğretmenlerin Yaşadıkları Örgütsel Güven ve Yıldırma Arasındaki İlişki” konulu yüksek lisans tezinde kullanılan verilerdir.** Doç. Dr. Necati CEMALOĞLU, Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, necaticemaloglu@hotmail.com ***  Arş. Gör. Ali Çağatay KILINÇ, Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, cagatay0684@hotmail.com  138 NECATİ CEMALOĞLU, ALİ ÇAĞATAY KILINÇ addition, ethical leadership behaviors have positive and siginicant eects on organization trust and negative and siginicant eects on mobbing. School principals should be aware of ethical principles, understand and practice them. Educational programs in which school principals learn more about ethical principles might be prepared. Keywords : Ethical leadership, organization trust, mobbing Summary Purpose This study aimed at determining the relationship between the level of ethical leadership  behaviors of school principals and the level of organizational trust and mobbing in primary schools. The questions that guided this study were: 1) What are the perceptions of teachers about the ethical behaviors of school principals in communication, school environment, behaviors and decision making dimensions?2) What are the perceptions of teachers about the organizational trust?3) What are the perceptions of teachers about mobbing?4) To what extent and in what way do the ethical leadership behaviors of school principals aect the perceptions of teachers on organizational trust and mobbing? Results In this study, it was found that school principals showed ethical leadership behaviors moderately. It also came out that teachers perceived “trust to principal” and “communication environment” subscales of organizational trust positively, however, they perceived “openness to changes” and “sensitivity to workers” subscales of organizational trust moderately. Results showed that teachers were sometimes subject to negative acts stemming from duty and social relations. Another result of the research was that ethical leadership behaviors of school principals and organizational trust were negatively correlated with mobbing and that an ethical and trustworthy school environment decreased the perceptions of mobbing of teachers. In addition, ethical leadership was positively correlated with organizational trust. It was found that ethical leadership had both direct and indirect eect on mobbing. As long as primary school teachers have more positive perceptions on the ethical behaviors of school principals, organizational trust increases, however, mobbing decreases. Results also showed that organizational trust was a stronger predictor than ethical leadership on mobbing. As a result of this research, it is also found out that the organizational trust level increases when the ethical leadership behaviors of school principals increase and that mobbing decreases. Discussion  The study shows that school principals are not really good at showing ethical leadership  behaviors. The fact that a school principal have troubles or struggles to show ethical behaviors in communication and that the teachers think they don’t act equally and righteous enough refers to a problematic situation. This may result in negative school climate. Turhan (2007) states that school leaders should be sensitive to the rights of workers and they should be fair. The results show teachers believe that school principals don’t tell the truth in every circumstance and that they don’t  behave brave enough. This is thought to be negative for the school environment. It is also apparent from the study that teachers don’t think school principals create a positive school environment to enhance their creativity and to activate them. It is also clear from the study that the organizational trust level of schools is not high. It seems that school principals are not successful enough to create a trustworthy school environment. Arslan (2009) states that a positive and trustworthy school environment helps students have beer academic results. Cemaloğlu (2007b) and Thau, Crossley, Benne, and Sczesny (2007) imply that a school in which the members do not trust each other  139 İLKÖĞRETİM OKULU YÖNETİCİLERİNİN ETİK LİDERLİK DAVRANIŞLARI İLE ÖĞRETMENLERİN ALGILADIKLARI ÖRGÜTSEL GÜVEN VE YILDIRMA ARASINDAKİ İLİŞKi well results in a broken communication and a stressful workplace for all. Therefore, principals and teachers should work together for a more trustworthy school environment. The study also implies that teachers are partially exposed to mobbing behaviors. As mobbing behaviors seem to make a stressful workplace, it may become a serious problem for the school. Finally, we can easily understand from the study that the ethical leadership behaviors are positively correlated with organizational trust and negatively with mobbing. In other words, organizational trust gets higher, but mobbing decreases when school principals show more ethical leadership behaviors. Conclusion An ethical school environment results in a more trustworthy school environment and in such a school less mobbing behaviors occur. As long as the perceptions of teachers on ethics and trust  become beer, mobbing behaviors lessen. According to the results of survey, ethical leadership and organizational trust have negative and signicant eects on mobbing. In an educational organization where the level of ethical leadership and organizational trust is satisfying, and where mobbing behaviors are rare or none, teachers work in a more healthy environment. Also, schools’ academic quality are directly and indirectly eected by school directors’ ethical leadership behaviors, organizational trust, and mobbing. GirişBireylerin örgütsel yaşamlarında uğraşmak zorunda oldukları bir dizi faaliyetin varlığı ve yoğun çalışma saatleri stres yaşanmasına sebep olabilir. Bu da olumsuz bir iş ve çalışma ortamını  beraberinde getirmektedir (Cemaloğlu, 2007c). Yapılan araştırmalar, olumlu bir örgüt ortamında çalışanların daha yüksek bir iş doyumu elde eiklerini ve işlerinde daha verimli olduklarını (Mulki,  Jaramillo ve Locander, 2009; Vardi, 2001), motivasyon düzeylerinin, işlerinde olan etkililiklerinin, örgütsel vatandaşlık davranışlarının ve örgütsel bağlılıklarının arığını (Cullen, Parboteeah ve Victor, 2003; Schwepker, 2001), davranışlarının daha etik hale geldiğini (Bartels, Deshpande, Frische, 2000; George ve Joseph, 2000; Harrick, Martell ve Strickland, 1998), örgüe görülen olumsuz davranışların azaldığını (Peterson, 2002), daha kaliteli örgütsel çıktının sağlandığını (Weeks ve Nantel, 2004), rol çatışmaları ve karmaşalarının azaldığını ve yöneticiye olan güvenin arığını (Mulki, Jaramillo ve Locander, 2008) göstermektedir. Bununla birlikte, olumlu ve sağlıklı  bir okul ortamında öğretmenlerin okula daha fazla bağlılık gösterdikleri ortaya konmuştur (Turan, 2002). Eğitim örgütleri üzerinde yapılan araştırmalar, öğretmenlerin özellikle stres ve gerginlik yaratan ağır iş yüküne maruz kaldıklarını, aşırı stres veya yorgunluk yaşadıklarını (Boyle, Borg, Falzon ve Baglioni, 1995; Capel, 1991; Cemaloğlu, 2007c; Erçetin, Hamedoğlu ve Çelik, 2008) ve diğer meslek dallarında çalışanlara göre daha fazla yıldırma davranışlarına maruz kaldıklarını göstermektedir (Cemaloglu, 2007b; Ertürk, 2005; Hoel, Faragher ve Cooper, 2004; Hubert ve Veldhoven, 2001). Örgütlerde yıldırma sürecine maruz kalan bireylerin uzun süreli psikolojik ve ziksel rahatsızlıklar yaşadıklarına (Ertürk, 2005; Sheehan, 2004), kendini değersiz-ezik hissetme, yoğunlaşma bozukluğu, kronik yorgunluk, mide ve bel ağrıları (Cemaloğlu ve Ertürk, 2007), migren ve iştah bozukluğu (Pedro, Sanchez, Navarro ve Izquierdo, 2008), uykusuzluk (Rigby, 2003) gibi sıkıntılarla baş başa kaldıklarına ilişkin araştırma bulguları mevcuur. Ayrıca, yıldırmaya maruz kalan çalışanların iş doyumlarının ve kendilerine olan güvenlerinin azaldığı, utanç ve suçluluk hissi yaşadıkları, savunmasızlık ve çaresizlik duygularını hisseikleri, özsaygılarının düştüğü, örgüt içinde soyutlandıkları, derin bir umutsuzluk yaşadıkları, çabalarının haksız yere eleştirildiği, yaşanan adaletsizlikler sonucu motivasyon kaybı yaşadıkları ve yaşadıkları kaygı ve  bunalım sonucu örgüt amaçlarını gerçekleştirmekten uzaklaştıkları saptanmıştır (Blase ve Blase, 2002; Hoosen ve Callaghan, 2004; Lewis, 2004; Leymann, 1990; Mahiesen, 2006; Tınaz, 2006). Tınaz (2006) yıldırma sürecinin örgütler açısından önemli sonuçları arasında güvensizlik ortamı, olumsuz örgüt iklimi, genel saygı durumunda azalma ve örgüt kültürü değerinde çöküşün  140 NECATİ CEMALOĞLU, ALİ ÇAĞATAY KILINÇ  bulunduğunu ileri sürmektedir. Cemaloğlu (2007b) yüksek düzeyde güvensizlik yaşanan örgütlerde iletişim aksaklıklarının ortaya çıkabileceğini ve bunun da yıldırma davranışlarına zemin hazırlayabileceğini öne sürmektedir. Thau vd., (2007) güvenin örgüe yıldırma davranışlarına kaynaklık eden endişeleri, soru işaretlerini ve sömürülme kaygılarını azaltacak  bir etmen olduğunu belirtmişlerdir. Okul ortamında öğretmenlerin yaşadıkları yıldırma davranışlarının bazıları da öğretmenlerin meslektaşlarından ya da üstü konumunda olan okul yöneticilerinden kaynaklanmaktadır. Araştırmalar, okul yöneticilerinin yıldırma davranışları arasında atama, ter, kuralların uygulanması, değerlendirme, takdir ve ödüllendirmede adam kayırma, uygulanan çeşitli yaptırımlar, çalışanları bezdirme-usandırma, çalışanlarca ulaşılamama gibi davranışların olduğunu göstermektedir (Blase ve Blase, 2002). Bununla birlikte, alanda yapılan diğer çalışmalar, okul yöneticilerinin liderlik özelliği gösterdiği, olumlu ve güvenli bir okul ortamında, öğretmenlerin daha az yıldırma yaşadıklarını göstermektedir (Cemaloğlu, 2007b; Einarsen, 1999; O’Driscoll ve Beehr, 1994; Thau vd., 2007; Vartia, 1996). O’Driscoll ve Beehr (1994), çalışanların işle ve iş ortamı ile ilgili yaşadıkları sorunların nedeni olarak yönetici davranışlarına işaret etmektedir. Einarsen (1999) ve Vartia (1996), işyerinde yaşanan olumsuz davranışların nedeni olarak zayıf yönetimi ve yöneticilerin bazı liderlik becerilerinden yoksun oluşunu göstermektedir. Bulutlar ve Öz (2009) ve Peterson (2002), etik bir örgüt ikliminin örgütün işleyişini olumsuz yönde etkileyen yıldırma davranışlarının görülme sıklığını azalığını vurgulamaktadır. Mulki vd. (2008), etik ilkelerle yönetilen bir örgüe çalışanların yaşadığı stres düzeyinin düştüğünü ortaya koymuşlardır. Yapılan araştırmalar, okul yöneticilerinin liderlik davranışlarının ve örgütsel güvenin yıldırma üzerinde etkili olduğunu gösterse de bu alanda yapılan araştırmaların sayısı oldukça sınırlıdır. Einarsen (1999) yıldırmanın sebeplerinin ve doğasının anlaşılabilmesi için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğunu vurgulamaktadır. Bu sebeple, bu araştırma, okul yöneticilerinin etik liderlik davranışları gösterme düzeylerinin, öğretmenlerin örgütsel güven ve yıldırmaya ilişkin algılarına etkisinin incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışmanın Amacı Bu araştırmanın amacı, ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, ilköğretim okulu yöneticilerinin etik liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel güven algıları ve yıldırma yaşama düzeyleri arasındaki ilişkiyi saptamaktır. Bu amaca ulaşabilmek için şu sorulara cevap aranacaktır: 1. İlköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, ilköğretim okulu yöneticilerinin etik liderliğin iletişimsel etik, iklimsel etik, davranışsal etik ve karar vermede etik boyutlarını gerçekleştirme düzeyleri nedir? 2. İlköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, öğretmenlerin örgütsel güvenin çalışanlara duyarlılık, yöneticiye güven, iletişim ortamı, yeniliğe açıklık boyutlarına ilişkin algıları nedir? 3. İlköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, öğretmenlerin yıldırmanın görev ve sosyal ilişkiler boyutlarına ilişkin algıları nedir? 4. İlköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, ilköğretim okulu yöneticilerinin etik liderlik davranışları, öğretmenlerin algıladıkları örgütsel güveni ve yıldırmayı hangi düzeyde ve yönde etkilemektedir? Kavramsal çerçeve Etik Liderlik Etik liderlik, örgütün amaçlarını, vizyonunu ve değerlerini etik bir anlayış içinde somutlaştırmaktır (Freeman ve Stewart, 2006). Güven ile örgüeki çalışanlara ilham vermek ve verdiği sözde durmak bir lideri etik lider yapan önemli özelliklerden birisidir (Pipkin, 2000). Örgüe herkesin uyması ve koruması beklenen normların ve değerlerin oluşturulması,  141 İLKÖĞRETİM OKULU YÖNETİCİLERİNİN ETİK LİDERLİK DAVRANIŞLARI İLE ÖĞRETMENLERİN ALGILADIKLARI ÖRGÜTSEL GÜVEN VE YILDIRMA ARASINDAKİ İLİŞKi etik liderliğin önemli bir boyutu olarak gösterilmektedir (Minkes, Small ve Chaerjee, 1998). Okul yöneticilerinin etik liderlik becerileri iletişimsel, iklimsel, davranışsal ve karar vermede etik olmak üzere dört farklı boyua ele alınmaktadır. İletişimsel etik, yönetici ve çalışanlar arasında sağlıklı iletişim ağının kurulması ve çalışanların iş doyumunun sağlanması ile ilgilidir. Çalışanlarına karşı açık sözlü olan, onlara değer veren ve onlarla sağlıklı iletişim kurabilen bir lidere olan güvenin artması beklenmektedir (Yılmaz, 2006). İklimsel etik, etkili bir okul iklimi oluşturmak için çalışanlara sahip çıkılması, onların desteklemesi, düşüncelerin sevgiyi temel alan bir yaklaşımla yayılması, okul kültürünün ve vizyonunun net bir şekilde ortaya konması, çalışanların yaratıcılıklarını maksimum düzeyde ortaya çıkarabilecekleri bir çalışma ortamının hazırlaması ile ilgilidir (Yılmaz, 2005). Davranışsal etik, yöneticinin dürüst ve adil davranışlar sergilemesi, örgüeki herkesi eşit görmesi ve eşit muamele etmesine işaret etmektedir. Ayrıca, mesleğe bağlılık, anlayış, inanç, sorumluluk ve başkalarının görüşlerine saygı da etik bir okul yöneticisinden beklenen diğer özelliklerdir (Hughes, 2008). Karar vermede etik, liderin ahlaki açıdan doğru kararlar verebilmesi, doğru ile yanlışı ayırt edebilmesi ve verdiği kararlarda etik davranması kapsamında incelenmektedir (Turhan, 2007). Örgütsel Güven Örgütsel güven, örgüt çalışanlarının, örgütün eylemlerine karşı savunmasız kalmaya istekli olmaları olarak tanımlanır (Tan ve Lim, 2009). Diğer bir tanıma göre örgütsel güven, riskli durumlarda bile çalışanın örgütü etkileyecek uygulamalardan ve politikalardan emin olması ve bu uygulamalara ve politikalara karşı olumlu beklentilere sahip olmasıdır (Yılmaz, 2008). Örgütsel güven dört farklı boyua incelenmektedir. Bunlar, çalışanlara duyarlılık, yöneticiye güven, iletişim ortamı ve yeniliğe açıklıktır. Çalışanlara duyarlılık, ter, işe alma, ödüllendirme, ücretlendirme, performans değerlendirme gibi örgütsel süreçlerin adil, eşitlikçi ve tatmin edici  bir şekilde yürütülmesi, etkili bir işbirliğinin sağlanması, eşgüdüm sürecinin yönetim tarafından desteklenmesi ve çalışanların örgütsel karar ve politikalarda söz sahibi olmalarını ifade etmektedir (Yılmaz, 2006). Yöneticiye güven, yöneticinin sözüne sadık ve dürüst olacağına dair örgüt çalışanlarının besledikleri inancı ifade etmektedir (Polat, 2007). İletişim ortamı, örgütlerin işlevlerini yerine getirebilmeleri, insan ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi, örgütsel etkililiğin ve verimliliğin arırılabilmesi için etkili bir örgütsel iletişim ağının kurulmasını ifade etmektedir (Yılmaz, 2006). Yeniliğe açıklık, yöneticinin iş prensiplerini oluştururken öğretmenlerin krini alması ve bunları kullanması, öğretmenlerin çekinmeden okul hakkında önerilerde bulunabilmesi, okulun öğretmenlerin ihtiyaçları ve yaptıkları öneriler doğrultusunda yeniliğe, gelişime ve değişime açık olması gibi davranışları ihtiva etmektedir (Yılmaz, 2005). Yıldırma Yıldırma, en genel anlamda, uzun süre ve belli bir sıklıkta tekrar eden olumsuz davranışlara maruz kalmayı ifade etmektedir (Baillien, Neyens, Wie ve Cuyper, 2009; Hodson, Roscigno ve Lopez, 2006; Notelaers, Einarsen, Wie ve Vermunt, 2007; Sandvik, 2006). Diğer bir tanıma göre yıldırma, örgütlerde bir veya birden fazla grubun bir çalışanı bilinçli ve sistematik olarak etki altına alma sürecidir (Cemaloğlu, 2007c). Yıldırmadaki etkileme süreci daha çok yıpratmaya ve örgüen izole etmeye yöneliktir (Leymann ve Gustafsson, 1996). Einarsen, Mahiesen ve Skogstad’a (1998) göre, yıldırma birkaç zayıfın bir araya gelerek hedef seçtikleri kurbana karşı saldırgan davranışlar sergilemesi anlamına gelmektedir. Düşmanca ve etik dışı bir iletişim süreci içinde hedef seçilen  birey, kendini çaresiz ve savunulması oldukça güç bir durum içinde bulmaktadır (Leymann ve Gustafsson, 1996; Smith ve Brain, 2000) ve bu süreç, kişi işinden ayrılana kadar da devam etmektedir (Duy ve Sperry, 2007). Mahiesen, Aasen, Holst, Wie ve Einarsen (2003), yıldırma sürecine maruz kalan kurbanın, kendisine karşı sergilenen davranışların kasıtlı olduğunu düşündüğünü, yıldırma eylemlerinden kaçamadığını, yeterli sosyal desteği bulamadığını ve çok sık tedavi gördüğü için kendini aşağılanmış hisseiğini belirtmektedir. Bu çalışmada yıldırma iki  boyua incelenmiştir. Bunlar, görev ve sosyal ilişkiler boyutlarıdır. Görev boyutu, öğretmenlerin  başarılarını etkileyecek bilgilerden mahrum bırakılmaları, yeterlilik düzeyleri altındaki işlerde
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks