Öğretmenlerin tükenmişlik düzeyi ile sınıf yönetiminde kullandıkları disiplin modelleri arasındaki ilişki

Description
ÖZET Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri ile sınıf yönetiminde kullandıkları disiplin modelleri arasındaki ilişkiyi saptamaktır. Araştırma random tekniği ile seçilen ilköğretim okullarında görev yapan 155 öğretmen üzerinde

Please download to get full document.

View again

of 33
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Automotive

Publish on:

Views: 0 | Pages: 33

Extension: PDF | Download: 0

Share
Transcript
  GÜ, Gazi E   ğ  itim Fakültesi Dergisi, Cilt 27, Say õ  2 (2007) 123-155   Ö ğ retmenlerin Tükenmi ş lik Düzeyi ile S õ n õ f Yönetiminde Kulland õ klar õ  Disiplin Modelleri Aras õ ndaki İ li ş ki The Relationship Between The Burnout Level of Teachers Classroom Management and Discipline Models  Necati CEMALO Ğ LU Gazi Üniversitesi, Gazi E   ğ  itim Fakültesi, Ankara- Türkiye Yücel KAYABA Ş I Gazi Üniversitesi, Gazi E   ğ  itim Fakültesi, Ankara- Türkiye ÖZET  Bu ara  ş t  õ rman õ n amac õ  , ö  ğ  retmenlerin tükenmi  ş lik düzeyleri ile s õ n õ  f yönetiminde kulland  õ klar  õ  disiplin modelleri aras õ ndaki ili  ş kiyi saptamakt  õ r. Ara  ş t  õ rma random tekni  ğ  i ile seçilen ilkö  ğ  retim okullar  õ nda görev yapan 155 ö  ğ  retmen üzerinde  yap õ lm õ  ş t  õ r. Ara  ş t  õ rmada Maslach Tükenmi  ş lik Envanteri ve Disiplin Modelleri Ölçe  ğ  i kullan õ lm õ  ş t  õ r. Ara  ş t  õ rmada Pearson momentler çarp õ m õ  korelasyon katsay õ  s õ  (r) ve Çoklu regresyon analizi tekniklerinden yararlan õ lm õ  ş t  õ r. Ara  ş t  õ rma sonucunda, ö  ğ  retmenlerin en fazla Ak  õ l-sonuç en az da Glasser modelini kulland  õ  ğ  õ ; ö  ğ  retmenlerin duyars õ  zla  ş ma, ki  ş isel ba  ş ar  õ  ve duygusal tükenmi  ş lik düzeylerinin yüksek oldu  ğ  u; ö  ğ  retmenlerin disiplin modelleri aras õ nda pozitif ve anlaml  õ  bir ili  ş kinin bulundu  ğ  u; disiplin modelleri ile duygusal tükenmi  ş lik aras õ nda negatif bir ili  ş kinin oldu  ğ  u;  Duygusal tükenmi  ş lik ile Kounin ve Glasser modeli aras õ nda negatif ve anlaml  õ  bir ili  ş kinin oldu  ğ  u; Ki  ş isel ba  ş ar  õ  alt boyutunda tükenmi  ş lik düzeyi artt  õ kça ö  ğ  retmenlerin daha çok “Canter ve Kounin” modellerini tercih ettikleri; ö  ğ  retmenlerin ki  ş isel ba  ş ar  õ  alt boyutu puanlar  õ  ile duyars õ  zla  ş ma aras õ nda pozitif ve anlaml  õ  bir ili  ş kinin bulundu  ğ  u; Duygusal tükenme ya  ş ayan ö  ğ  retmenlerin Glasser modeli’ni daha çok uygulad  õ klar  õ  saptanm õ  ş t  õ r. Anahtar sözcükler:  Tükenmi ş lik, disiplin modelleri, ö ğ retmen, okul ABSTRACT The purpose of this study is to determined the relationship between the burnout level of teachers classroom management and discipline models. This study was done with random technique 155 on teachers working at primary schools. Maslach Burnout  Inventory and Discipline Models Inventory was use. Also Pearson Momentus  GÜ, Gazi E   ğ  itim Fakültesi Dergisi, Cilt 27, Say õ  2 (2007) 123-155   124 Correlation (r) and Mult  õ -functional regrassion techniques was use. Our this study  shows that: The teachers use the intelligent-result model the most and Glasser models the least; there is a significant relationship among the level of depersonalization,  personal accomplishment and emotional exhaustion; there is a negative relationship discipline models and emotional exhaustion; there is a negative and significant relationship between emotional exhaustion and Kounin and Glasser model. The theachers prefer “Canter and Konunin” models, as their burnout level at the  subdimension of personal accomplishment; there is a positive and significant relationship between the grades of subdimension of personal accomplishment and depersonalization; there is significant effect of emotional exhaustion on Glasser model. Key words: Burnout, discipline models, teachers, school   1. Giri ş   İş görenlerde s õ k  õ nt õ ya, i ş  doyumsuzlu ğ una neden olan unsurlar incelendi ğ inde, stres kavram õ n õ n s õ kl õ kla kullan õ ld õ ğ õ  görülmektedir. I ş õ khan (2004)’n õ n belirtti ğ ine göre, stres ve sonuçlar  õ  üzerinde giderek daha fazla durulmas õ n õ n nedenlerinden birisi de stresle ilgili hastal õ klar  õ n her geçen gün daha da yayg õ nla ş mas õ d õ r. Her düzeydeki i ş göreni etkisi alt õ na alabilen stres, örgütsel anlamda performans dü ş üklü ğ ü, i ş e devams õ zl õ k, bireysel anlamda fizyolojik hastal õ klar, davran õ ş sal bozukluklar  õ , kayg õ , depresyon ve tükenme belirtisi gibi psikolojik rahats õ zl õ klara yol açabilmektedir (Sabuncuo ğ lu ve Tüz, 2001: 229). Yap õ lan i ş in niteli ğ i, stresle kar  ş õ  kar  ş õ ya kalmay õ  belirleyen önemli bir etkendir. Çe ş itli meslek gruplar  õ , örgütsel yap õ lar  õ  ve çal õ ş ma ko ş ullar  õ  sebebiyle yüksek düzeyde stres ya ş amaktad õ r. Ö ğ retmenlik mesle ğ i ise Balta ş  ve Balta ş  (1998: 62)’ õ n da ifade etti ğ i gibi, Amerikan Stres Enstitüsü’nün yapm õ ş  oldu ğ u çal õ ş malar  õ n sonuçlar  õ nda, sa ğ l õ ğ õ  tehlikeye sokma ve günlük ya ş amsal problemler ile mücadeleyi zorla ş t õ rma aç õ s õ ndan yüksek riskli meslek gruplar  õ ndan biri olarak gösterilmi ş tir. E ğ itim örgütlerinde yap õ lan ara ş t õ rmalar, ö ğ retmenlerin a ş õ r  õ  i ş yükü alt õ nda oldu ğ unu, üçte birinin stres ve tükenmi ş lik ya ş ad õ ğ õ n õ  göstermektedir (Boyle ve di ğ er., 1995; Capel, 1991; Friesen ve di ğ er., 1988; Friesen ve Sarros, 1989; Dick ve Wagner, 2001). İş  stresinin sonuçlar  õ yla ilgili ara ş t õ rmalar, stresin örgütlerde performans dü ş üklü ğ üne neden oldu ğ unu,  GÜ, Gazi E   ğ  itim Fakültesi Dergisi, Cilt 27, Say õ  2 (2007) 123-155   125i ş görenlerin devir h õ z õ n õ n, i ş e devams õ zl õ ğ õ n ve yabanc õ la ş man õ n artt õ ğ õ na i ş aret etmektedir (Kiev ve Kohn, 1979; Ubrin, 1978). İş  ortam õ ndaki stres, günlük i ş  ortam õ n õ n talepleri olarak kabul edilirken, söz konusu i ş  taleplerinde birey kendisini  bulamad õ ğ õ nda ya da desteklenmedi ğ inde, ya ş anan bu stres tükenmi ş li ğ e dönü ş ebilmektedir (Çokluk, 2000). Örgütsel ortamda ya ş anan tükenmi ş lik, hem i ş gören aç õ s õ ndan, hem de örgüt aç õ s õ ndan önemli sorunlara neden olabilece ğ i için özellikle önlenmesi gereken bir sorun olarak alg õ lanmas õ  gerekir. E ğ itim alan õ nda yap õ lan ara ş t õ rmalar, ö ğ retmenlerin tükenmi ş lik ya ş ad õ klar  õ n õ , bu tükenmi ş li ğ inde baz õ  ba ğ õ ms õ z de ğ i ş kenlere göre farkl õ l õ kla ş t õ ğ õ n õ  göstermektedir ( Ş ahin, 2007; Gündüz, 2006; Mara ş l õ , 2005; Tümkaya, 1996; Baysal, 1995; Girgin, 1995; Sarros ve Sarros, 1987; Hock, 1988; Friesen, Prokop ve Sarros, 1988; Çokluk, 1999; K  õ r  õ lmaz ve di ğ er., 2000; Izgar, 2001; Dolunay, 2001; Koustelios, 2001). Ö ğ retmenlerin tükenmi ş li ğ i, stresli ö ğ retim ko ş ullar  õ na, ö ğ rencilere, ö ğ retme durumuna ve yönetim deste ğ inin eksikli ğ ine tepki ş eklinde geli ş tirilen olumsuz bir örnek olarak gösterilebilir (Tümkaya, 1996). Ö ğ retmenler, hergün ö ğ rencileri ve meslekta ş lar  õ  ile yüz yüze ileti ş im kurmak zorundad õ r. Bu ileti ş im biçimi onlar  õ n benlik kavramlar  õ n õ  etkileyebilmektedir. İ nsanlarla ileti ş im kuran mesleklerde tükenmi ş li ğ in ya ş anma düzeyi oldukça yüksektir (Murat, 2003: 25). Ö ğ rencilerin disiplin sorunlar  õ , derslere kar  ş õ  ilgisizli ğ i ve ba ş ar  õ s õ zl õ ğ õ , s õ n õ flardaki ö ğ renci mevcudunun fazla olmas õ , norm kadro fazlal õ ğ õ , rol kat õ l õ ğ õ , rol karma ş as õ  ve rol çat õ ş mas õ , ö ğ retmenlere yönelik ac õ mas õ z ele ş tiriler ve ö ğ retim sürecine yap õ lan müdahale gibi faktörler, ö ğ retmenlerde tükenmi ş li ğ e neden olmaktad õ r (Farber, 1984). Ö ğ retmenlerde tükenmi ş li ğ e neden olan unsurlar aras õ nda say õ lan bu stres kaynaklar  õ n õ n neden – sonuç ili ş kisini ortaya koyan ara ş t õ rma bulunmamas õ na kar  ş õ n genel kanaat, tükenmi ş li ğ in bir sonuç oldu ğ u yönündedir. Bu a ş amada, stres, kayg õ  ve tükenmi ş lik ya ş ayan ö ğ retmenlerin, ö ğ retmenlik mesle ğ ine ili ş kin rol alg õ lar  õ nda, eylemlerinde ve davran õ ş lar  õ nda pek çok de ğ i ş me meydana gelmektedir (Girgin ve Baysal, 2006). Ö ğ retmenler tükenmi ş lik ya ş amaya ba ş lad õ klar  õ nda, tükenmi ş li ğ in etkisiyle daha otoriter, çat õ ş mac õ , engelleyici, denetleyici ve yetkeci davran õ ş lar sergilemeye  GÜ, Gazi E   ğ  itim Fakültesi Dergisi, Cilt 27, Say õ  2 (2007) 123-155   126 ba ş layabilirler. Bu durum, onlar  õ n s õ n õ f içi ve d õ ş õ  davran õ ş lar  õ nda etkili olabilir. Özellikle, Girgin ve Baysal (2006)’ õ n belirtti ğ ine göre, ö ğ retmenlerin tükenmi ş li ğ i sonucunda olu ş an sorunlar, yaln õ zca ö ğ retmeni ilgilendirmekle kalmay õ  p onun ötesinde ö ğ rencilere, okula, veliye, meslekta ş lar  õ na ve kendi yak  õ n çevresine de yans õ maktad õ r. Bu durumda verilen e ğ itim-ö ğ retimin niteli ğ inde ve kalitesinde de belirgin bozulmalar ya ş anmaktad õ r. Ö ğ retmenin s õ n õ f içi davran õ ş lar  õ n õ n belirleyicileri aras õ nda yer alan önemli davran õ ş lar  õ n ba ş õ nda, s õ n õ f yönetimi ve disiplin uygulamalar  õ  yer almaktad õ r. Bu ara ş t õ rma, ö ğ retmenlerin tükenmi ş lik düzeyleri ile s õ n õ fta kulland õ klar  õ  disiplin modelleri aras õ ndaki ili ş kiyi saptamaya yöneliktir. Bu ili ş kinin varl õ ğ õ , ö ğ retmenlerin tükenmi ş lik düzeyinin yans õ malar  õ n õ  analiz etme aç õ s õ ndan önemlidir. Özellikle, okulda ve s õ n õ fta ya ş anan disiplin sorunlar  õ n õ n nedenlerinden bir k  õ sm õ  ve bu nedenlere ba ğ l õ  olarak sonuçlar  õ , e ğ itim örgütlerinin kültürü, örgütsel çat õ ş ma ve nedenlerini aç õ klamada etkili olaca ğ õ  ümit edilmektedir. 2. Amaç Bu ara ş t õ rman õ n amac õ , ö ğ retmenlerin tükenmi ş lik düzeyleri ile s õ n õ f yönetiminde kulland õ klar  õ  disiplin modelleri aras õ ndaki ili ş kiyi saptamakt õ r. Bu amaca ula ş abilmek için ş u sorulara cevap aranacakt õ r. 1.   Çal õ ş maya kat õ lan ö ğ retmenler hangi düzeyde tükenmi ş lik ya ş amaktad õ rlar? 2.   Çal õ ş maya kat õ lan ö ğ retmenler disiplin modellerini hangi s õ kl õ kta kullanmakta m õ d õ rlar? 3.   Çal õ ş maya kat õ lan ö ğ retmenlerin tükenmi ş lik düzeyi alt boyutlar  õ na ili ş kin alg õ lar  õ  ile s õ n õ fta kulland õ klar  õ  disiplin modelleri aras õ nda anlaml õ  bir ili ş ki var m õ d õ r? 4.   Çal õ ş maya kat õ lan ö ğ retmenlerin, tükenmi ş lik düzeyi alt boyutlar  õ na ili ş kin alg õ lar  õ , s õ n õ fta kulland õ klar  õ  disiplin modellerinin anlaml õ  bir yorday õ c õ s õ  m õ d õ r?  GÜ, Gazi E   ğ  itim Fakültesi Dergisi, Cilt 27, Say õ  2 (2007) 123-155   127 3. Kavramsal Çerçeve Tükenmi  ş lik Freudenberger (1974: 159) taraf  õ ndan tükenmi ş lik “ ba ş ar  õ s õ zl õ k, y õ  pranma, enerji ve güç kayb õ , insan õ n iç kaynaklar  õ  üzerinde kar  ş õ lanamayan istek ve taleplerden dolay õ  ortaya ç õ kan tükenme durumu” olarak tan õ mlanm õ ş t õ r (Akt. Peker, 2002: 306). Cherniss (1980) bu sendromu, “ insan õ n a ş õ r  õ  stres ya da doyumsuzlu ğ a yapt õ ğ õ  i ş ten so ğ uma ş eklinde gösterdi ğ i bir tepki, a ş õ r  õ  ba ğ l õ l õ k sonras õ  bir rahats õ zl õ k” olarak ifade ederken (Akt. Izgar, 2001: 1), Edelwich (1980) ise tükenmi ş li ğ i “yard õ m edici mesleklerde çal õ ş an insanlar  õ n çal õ ş ma ko ş ullar  õ n õ n bir sonucu olarak, idealizm, enerji ve deneyimlerindeki azalma süreci” olarak yapm õ ş t õ r (Akt. I ş õ khan, 2004: 50). İ nsanlar  õ n a ş õ r  õ  çal õ ş malar  õ  sonucu i ş lerinin gereklerini yerini getiremez hale gelmeleri anlam õ  ta ş õ yan, duygusal tükenme durumu olarak kabul edilen bu sendrom daha sonralar  õ  Maslach ve Jackson taraf  õ ndan da 1981’de ele al õ nm õ ş  (K  õ r  õ lmaz, Çelen ve Sarp, 2000: 2), “insanda ortaya ç õ kan fiziksel bitkinlik, uzun süren yorgunluk, çaresizlik ve umutsuzluk duygular  õ , yapt õ ğ õ  i ş e, hayata ve di ğ er insanlara kar  ş õ  gösterdi ğ i olumsuz tutumlar  õ  kapsayan fiziksel ve zihinsel boyutlu bir sendrom” olarak tan õ mlanm õ ş t õ r (Izgar, 2001:1). Bu konuda en çok tan õ nan ve bu alandaki çal õ ş malara öncülük eden Maslach’ t õ r. Onun çal õ ş malar  õ  bu alanda çal õ ş anlar için en önemli kaynaklar olmu ş tur (Izgar, 2001: 336). Maslach ve arkada ş lar  õ  taraf  õ ndan günümüzde de en çok kabul gören tükenmi ş lik tan õ m õ ; i ş i gere ğ i sürekli insanlarla yüz yüze gelerek çal õ ş an ki ş ilerde s õ kl õ kla görülen, üç boyutlu bir sendromdur (Izgar, 2001: 2). Bu üç boyut ş u ş ekilde aç õ klanabilir: 1. Duygusal Tükenme:   Tükenmi ş li ğ in birinci boyutu olan duygusal tükenmi ş lik,  bireylerin i ş lerinde yorulmalar  õ n õ  ve y õ  pranmalar  õ n õ  ifade eder (Akçamete, Kaner ve Sucuo ğ lu, 2001: 2). Maslach ve Jackson taraf  õ ndan çal õ ş anlar  õ n yorgunluk ve duygusal yönden kendilerini a ş õ r  õ  y õ  pranm õ ş  hissetmelerindeki art õ ş  olarak tan õ mlan õ r (Ayd õ n, 2004: 38). Daha çok insanlarla yüz yüze, birebir ili ş kinin yo ğ un oldu ğ u i ş lerde çal õ ş anlarda görülür. Tükenmi ş lik sendromunun ba ş lang õ ç ve merkezi olan duygusal
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks