Immanuel Wallerstein-Η κοσμοσυστημική προοπτική στις κοινωνικές επιστήμες-Immanuel Wallerstein-A World-System Perspective on Social Sciences

Description
Immanuel Wallerstein-Η κοσμοσυστημική προοπτική στις κοινωνικές επιστήμες-Immanuel Wallerstein-A World-System Perspective on Social Sciences

Please download to get full document.

View again

of 17
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Health & Medicine

Publish on:

Views: 11 | Pages: 17

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
  Immanuel Wallerstein Η κοσμοσυστημική προοπτική στις κοινωνικές επιστήμες   Επιμέλεια - Μετάφραση: Γιώργος Σουβλής  -  Ιδέες + Φιλοσοφία  - 09/05/2014 Ο Ιμμάνουελ Βάλλερσταϊν (Νέα Υόρκη, 1930) είναι κοινωνιολόγος και έχει διδάξει,  μεταξύ άλλων, στα Πανεπιστήμια Columbia, McGill και Binghamton. Από το 1999,  μετά την συνταξιοδότησή του, είναι επιστημονικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Yale. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 εστιάζει την επιστημονική του ερευνά στην διαδικασία αποαποικιοποίησης της αφρικανικής ηπείρου, ενδιαφέρον το οποίο θα διατηρήσει για τις επόμενες δυο δεκαετίες εώς ότου να στρέψει το ενδιαφέρον του στην ανάλυση κοσμοσυστημάτων η οποία τον καθιερώνει στο  χώρο των κοινωνικών επιστημών. Πρώτο διανοητικό απότοκο αυτής της ερευνητικής του στροφής είναι το βιβλίο The Modern World  -System, vol. I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the   Sixteenth Century το οποίο εκδίδεται το 1974 με στόχο μια νέα ερμηνεία των καταβολών του σύγχρονου καπιταλιστικού σύστηματος η οποία πλέον δεν είχε ως κυριάρχη κατηγορία ερμηνείας το έθνος  -  κράτος, όπως συνήθιζαν οι τότε κυρίαρχες βεμπεριανές κοινωνιολογικές προσεγγίσεις, αλλά την ευρύτερη κατηγορία του κοσμοσυστήματος. Το κείμενο που ακολουθεί και το οποίο δημοσιεύτηκε δύο χρόνια αργότερα στο επιστημονικό περιοδικό The British  Journal of Sociology, πρέπει να ειδωθεί ως συνέχιση ή καλύτερα ως επιστημολογική σύνοψη των θέσεων που αναπτύσσονται στο προαναφερθέν magnus opus του αμερικάνου κοινωνιολόγου. Πιο συγκεκριμένα, ο Wallerstein ορίζει θετικά το περιεχόμενο της μακροκοινωνιολογικής θεώρησης των κοσμοσυστημάτων με ένα συστηματικό τρόπο προκρίνοντάς την ως αντιπαράδειγμα σε σχέση με τις κυρίαρχες τότε στην αμερικάνικη κοινωνιολογία θεωρίες της ανάπτυξης. Υπό αυτήν την σκοπιά, το κείμενο είναι σημαντικό καθότι  μας παρέχει μια από τις πρώτες απόπειρες πυκνής παρουσιάσης του παραδείγματος των κοσμοσυστημάτων το οποίο στην συνέχεια θα γίνει ένα από τα κυριάρχα στους χώρους των κοινωνικών επιστημών. Η κοσμοσυστημική προοπτική στις κοινωνικές επιστήμες    Οι οργανωτικές δομές των επιστημών του ανθρώπου, που χρησιμοποιούμε σήμερα, αποκρυσταλλώθηκαν κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου. Το 1800 οι κατηγοριοποιήσεις (ή «επιστημονικοί κλάδοι»), οι οποίες σήμερα είναι καθιερωμένες –    η ιστορία, τα οικονομικά, η κοινωνιολογία, η ανθρωπολογία, οι πολιτικές επιστήμες –    δεν υπήρχαν ως επί το πλείστον ως έννοιες, και σίγουρα δεν συνιστούσαν την βάση αυστηρώς διαφοροποιημένων ομάδων καθηγητών και ερευνητών. Η σε μεγάλο βαθμό περίπλοκη διαδικασία μέσω της οποίας συγκεκριμένοι συνδυασμοί ενδιαφερόντων και εννοιών έλαβαν ιδιαίτερες μορφές κατέληξε σε μείζονες «μεθοδολογικές» συζητήσεις, οι οποίες ακόμη εμφανίζονται  υπό τον τίτλο, «φιλοσοφία της ιστορίας». Μεταξύ των συζητήσεων αυτών, μια από τις πιο σημαίνουσες ήταν αυτή μεταξύ της αποκαλούμενης νομοθετικής και ιδιογραφικής γνώσης, μεταξύ της δυνατότητας και της αδυναμίας γενικεύσεων για την ανθρώπινη συμπεριφορά, μεταξύ των υποστηρικτών της νομοθετικής προσέγγισης και αυτών της ιδιογραφικής.   Οι θιασώτες της νομοθετικής προσέγγισης κατανοούσαν τους εαυτούς τους ως «επιστήμονες». Είχαν την τάση να διατείνονται πως η ανθρωπινή συμπεριφορά συνιστούσε ένα φυσικό φαινόμενο όπως όλα τα άλλα, και θα μπορούσε ως εκ τούτου  να μελετηθεί στην ίδια βάση με τα υπόλοιπα φυσικά φαινόμενα, χρησιμοποιώντας τους ίδιους κανόνες λογικής («την επιστημονική μέθοδο») και ικανοί εν τέλει να συνάγουν ακριβή αποτελέσματα συγκρίσιμα με εκείνα που επιτυγχάνονται στις φυσικές επιστήμες. Οι υπέρμαχοι της ιδιογραφικής προσέγγισης, αντίθετα, συχνά περιέγραφαν τους εαυτούς τους ως «ανθρωπιστές». Έρεπαν να υποστηρίζουν πως η ανθρώπινη ζωή, ούσα μια αναστοχαζόμενη ζωή, δεν θα μπορούσε να εξεταστεί με τον ίδιο τρόπο όπως οποιοδήποτε φυσικό φαινόμενο, για έναν από τους δύο παρακάτω λόγους. Είτε λόγω του ότι, όπως κάποιοι βεβαίωναν, οι άνθρωποι διαθέτουν βούληση και ως εκ τούτου ανθίστανται στις αυθαίρετες κανονικότητες, είτε επειδή, όπως κάποιοι άλλοι διατείνονται, ο ερευνητής αναπόφευκτα διαστρεβλώνει το ανθρώπινο υποκείμενο ανάλυσης κατά την ίδια την διαδικασία της παρατήρησης του και συνεπώς οι γενικεύσεις δεν θα είναι ποτέ έγκυρες.    Όπως σε όλες τις σπουδαίες δημόσιες συζητήσεις, και εδώ τα περισσότερα από όσα θα μπορούσαν να λεχθούν, εν πολλοίς έχουν ήδη ειπωθεί. Αυτό δεν συνεπάγεται ότι η συζήτηση έχει τελειώσει ή έχει ξεχαστεί, αλλά μόνο πως οι διαχωρισμοί έχουν θεσμοθετηθεί και για αυτόν τον λόγο οριοθετηθεί. Γενικά μιλώντας, στους θιασώτες της νομοθετικής προσέγγισης είχαν εκχωρηθεί τα τμήματα των οικονομικών, της  κοινωνιολογίας και, των πολιτικών επιστήμων, και στους υποστηρικτές της ιδιογραφικής προσέγγισης τα τμήματα της ιστορίας   και της ανθρωπολογίας. Προφανώς, δεδομένης της κρίσιμης ιδιομορφίας των οργανωτικών διαχωριστικών γραμμών, υπήρχαν διαφωνούντες σε κάθε «επιστημονική» δομή (όπως οι πολιτικοί «θεωρητικοί» στην πολιτική επιστήμη, και οι γλωσσολόγοι στην ανθρωπολογία). Αλλά   αυτό δεν είχε σημασία!. Οι σφαίρες επιρροής είχαν οριοθετηθεί, και το status quo διατηρήθηκε.   Η ανεπεξέργαστη αυτή εικόνα είναι απαραίτητο να τροποποιηθεί λαμβάνοντας υπόψη την τοπική διαφοροποίηση. Η περιγραφή μου αρμόζει καλύτερα στον Αγγλο - Αμερικάνικο πυρήνα του κοσμοσυστήματος. Οι γερμανοί παρακινηθήκαν από τους Βρετανικούς ορισμούς της κοινωνικής γνώσης και δημιούργησαν ένα επισφαλές  υβρίδιο, την Επιστήμη του Κράτους. Ορισμένοι γάλλοι παρακινήθηκαν από την αποτυχία άλλων γάλλων να εμπνεύσουν, η οποία οδήγησε στην γέννηση της σχολής των Annales. Και οι δυτικοευρωπαϊκές εργατικές τάξεις εξωθήθηκαν από το σύστημα γενικά, και υιοθέτησαν έξω από την ακαδημαϊκή κοινότητα μια κριτική οπτική, τον Μαρξισμό, η οποία αμφισβήτησε την καθολικότητα των «γενικεύσεων» . Το έρεισμα της επικρατούσας θεσμοποίησης της καθοριστικής μεθοδολογικής διάκρισης, μεταξύ των υποστηρικτών της νομοθετικής και των υποστηρικτών της ιδιογραφικής προσέγγισης, τελικά κατέληξε να είναι, όπως είθισται να καταλήγει, μια συγκαλυμμένη αλλά πολύ   σημαντική κατάφαση• η έννοια της μεμονωμένης κοινωνίας ως η βασική μονάδα ανάλυσης. Όλοι φάνηκαν να συμφωνούν πως ο κόσμος αποτελείται από πολλαπλές κοινωνίες. Διαφώνησαν για το κατά πόσον όλες οι κοινωνίες επιδίωξαν παρεμφερείς τροχιές στον ρου της ιστορίας (μολονότι με διαφορετικούς ρυθμούς) ή κατά πόσον κάθε κοινωνία ακολούθησε την δική της ιστορική διαδρομή. Διχογνώμησαν για το πόσον η εν λόγω κοινωνία έλαβε την μορφή του «κράτους» ή του «έθνους» ή του «λαού», αλλά σε κάθε περίπτωση συμφώνησαν πως συνιστούσε πολιτικο - πολιτισμική μονάδα.   Η περίοδος μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ανέδειξε σε αυτό το πεδίο, όπως και σε πολλά άλλα, την ακμή αυτών των διανοητικών τάσεων στην επεξεργασία μιας θεώρησης που μπορούμε να αποδώσουμε ως «αναπτυξιακή προοπτική», η οποία για τους περισσότερους από τους προασπιστές της βρισκόταν σε αγαστή συνεργασία με τον «συμπεριφορισμό». Αυτή η θεώρηση αξίωνε πως όλα τα κράτη ενεπλάκησαν στην «διαδικασία της ανάπτυξης» (το οποίο για πολλά σήμαινε «να γίνουν έθνη»), πως η πρόοδος τους σύμφωνα με αυτή την ατραπό θα μπορούσε να μετρηθεί  ποσοτικά και συγχρονικά, και αυτό στην βάση της γνώσης που απέρρεε από τέτοιες μετρήσεις, οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν ουσιαστικά να επισπεύσουν την διαδικασία, η οποία αποτελούσε μια αξιοσύστατη διαδικασία. Από την στιγμή που αυτά τα κράτη πορεύονταν σε παράλληλες διαδρομές, όλα τα κράτη ήταν εγγενώς ικανά να επιτύχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα. Το μόνο μείζονος σημασίας διανοητικό ερώτημα έγκειτο στο γιατί πολλά κράτη αντιστάθηκαν.   Αυτή η αντίληψη κυριάρχησε στον ακαδημαϊκό κόσμο –    όχι μόνο της ηγεμονικής δύναμης, των Ηνωμένων Πολιτειών, και των συμμάχων της, την παλιά Ευρώπη, αλλά επίσης και του βασικού ανταγωνιστής της, την Ε.Σ.Σ.Δ. Οι θεωρίες σχετικά με το ποιές κυβερνητικές ενέργειες θα προήγαγαν την ανάπτυξη, και του ποιες κοινωνικές δυνάμεις την παρακώλυαν διαφοροποιούνταν σε μεγάλο βαθμό, αλλά η ευλογοφάνεια της «ανάπτυξης», ως πρότυπο ανάλυσης επικράτησε ολοκληρωτικά μέχρι τα μέσα της δεκαετία του 1960, οπότε και θεμελιώθηκε σε μια οικονομική πραγματικότητα και σε δύο πολιτικές εξελίξεις.   Η οικονομική πραγματικότητα συνίστατο στο ότι, σε αντιδιαστολή με όλες τις θεωρίες, και όλη την συνακόλουθη προσπάθεια (βοήθεια, τεχνική αρωγή, ανθρώπινη επένδυση), το επονομαζόμενο «χάσμα» μεταξύ των «αναπτυγμένων» και των «αναπτυσσόμενων» χωρών διευρυνόταν αντί να ελαττώνεται.   Οι δυο πολιτικές εξελίξεις ήταν ουσιαστικά και σε τελική ανάλυση μια αντανάκλαση της προαναφερθείσας οικονομικής πραγματικότητας. Η μία ήταν η ανάδυση των εθνικών απελευθερωτικών κινημάτων απ’ άκρο σε άκρο του κόσμου, που ενεπλάκησαν σε ένοπλο αγώνα με περισσότερη ή λιγότερη επιτυχία –    στο Βιετνάμ, στην Αλγερία και την Κούβα. Οι αγώνες τους είχαν αντίκτυπο εντός των Ηνωμένων Πολιτειών και της Δυτικής Ευρώπης –    μεταξύ των φοιτητών, των καθηγητών και «του εσωτερικού του Τρίτου Κόσμου» –    ο οποίος κατ’ ουσία κλόνισε την μέχρι τότε άκοπη ηγεμόνευση των υποστηρικτών της «αναπτυξιακής προοπτικής» στην ακαδημαϊκή κοινότητα.   Αλλά η συγκεκριμένη πολιτική αναταραχή επηρέασε επίσης και τις Κομμουνιστικές χώρες, όπου μια μακρά σειρά αλληλοσχετιζόμενων κρίσεων –    το 20ου Κομματικό Συνέδριο του Κ.Κ.Σ.Ε., οι «αναταράξεις» στην Ανατολική Ευρώπη, ο διχασμός μεταξύ των Κινέζων και των Ρώσων, η πολιτιστική επανάσταση, η άνοδος του «Ευρω - κομμουνισμού» –    με παρόμοιο τρόπο υποδαύλιζε την εσωτερική αξιοπιστία της Σταλινικής εκδοχής της «αναπτυξιακής προοπτικής», την τραχιά επαλληλία που κάθε κράτος προορίζονταν να «διανύσει».  
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks