Disiplinle İlgili Kavramlar ve Uygulamalar

Description
Özet Bu makalenin amac›, literatüre dayal› olarak disiplin kavram›n›, ilkelerini, önemini, boyutlar›n›, de¤erlerini, felsefesini, uygulanma biçimini ve paydafllar› n rol ve sorumluluklar›n› betimlemek, uygulama örneklerini irdelemek ve önerilerde

Please download to get full document.

View again

of 17
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Scrapbooking

Publish on:

Views: 0 | Pages: 17

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
  u 8   D‹S‹PL‹N ‹LE ‹LG‹L‹ KAVRAMLAR, ‹LKELER VE UYGULAMALAR  Necati CEMALO⁄LU* ÖzetBu makalenin amac›, literatüre dayal› olarak disiplin kavram›n›, ilkele-rini, önemini, boyutlar›n›, de¤erlerini, felsefesini, uygulanma biçimini ve pay-dafllar›n rol ve sorumluluklar›n› betimlemek, uygulama örneklerini irdelemekve önerilerde bulunmakt›r. Makale literatüre dayal› olarak yap›ld›. Makale, arafl-t›rmac›n›n ulaflabildi¤i kaynaklarla s›n›rl›d›r. Bu makalede, disiplin kavram›n›nalg›lanma biçimi, literatüre dayal› olarak tart›fl›ld›. Disiplin ile ilgili olarak ya-p›lan uygulama örnekleri incelendi. Uygulama örneklerinden hareket edilerekyaflanan sorunlar›n neden-sonuçlar› analiz edildi. Bu analizlere dayal› olaraköneriler gelifltirildi ve uygulama sürecinin sonuçlar› tart›fl›ld›. Okulda disiplinkonusunda paydafllar›n disiplin sorunu yaratan davran›fllar› tan›mland›. Etkilidisiplin uygulamalar› için uygun olan davran›fllar belirtildi. Paydafllar›n disip-lin sa¤lamadaki rolleri, görevleri ve sorumluluklar› üzerinde duruldu. Anahtar S   özcükler: Okul, disiplin, okul yöneticisi, ö¤retmen, ö¤renci Giri   fl‹nsan, biyolojik, psikolojik ve sosyal yönü olan bir varl›kt›r. Bu özelliklerininetkisiyle pek çok davran›flta bulunur. Davran›fllar›n› belirleyen, yönlendiren etkenle-rin bafl›nda, onun sosyal bir varl›k olma özelli¤i vard›r. Sosyal ortamlarda oluflanolaylar, bireyi do¤rudan ve dolayl› olarak etkiler. Sosyal olaylar, ço¤u zaman da bireytaraf›ndan etkilenir. Bu süreçte olumlu ya da olumsuz olarak tan›mlanabilecek çeflitlidurumlar yaflan›r. Baz› davran›fllar onay görürken, baz› davran›fllar da reddedilir.Toplumun kabul etti¤i, onaylad›¤› bu davran›fllar, e¤itim yönünden de istendik dav-ran›fllard›r. Ö¤renciler okula, farkl› ihtiyaç ve beklentilerle gelirler. Bu temel ihtiyaçlarsevgi, güvenlik, ait olma ve kabul görmedir. Ö¤rencilerin okul içi istendik davran›fl-lar› sergilemeleri, muhtemelen bu ihtiyaçlar›n›n karfl›lanmas›yla do¤ru orant›l›d›r. Buaflamada ö¤rencinin ailesi ve etkileflim içerisinde bulundu¤u sosyal çevre önemli roloynar. Çünkü ö¤renci moral ve etik de¤erlerin büyük bir k›sm›n› ailesinden ve çevre-sinden do¤rudan al›r, onlardan etkilenir. Ayn› zamanda ö¤rencinin sosyal çevresi, ka- bul gören davran›fllar› pekifltirir, onaylanmayan davran›fllar için cezay› kullan›r. Bireyin davran›fl›n› belirleyen iç ve d›fl etkenlere karfl›n, disiplin kavram ve il-keleri gelifltirilmifltir. Disiplin kavram ve ilkelerinin uygulanmas›nda yaflanan enönemli sorun, uygulay›c›lar›n disiplin kavram› hakk›ndaki farkl› alg›lar›d›r. Gelenek-sel disiplin kavram› fliddet içermesine karfl›n, e¤itim aç›s›ndan kabul edilen disiplin   *Yrd. Doç. Dr.; Gazi Üniversitesi, GaziE¤itim Fakültesi, E¤itim Yöneticili¤i ve Deneticili¤iABD Teknikokullar / AnkaraMillî E¤   it   im u Say› 175 u Yaz/2007  u kavram›, bireyin baflkas›na ve kendisine karfl› duydu¤u sevgi ve sayg› olarak da alg›-lanabilir. Bu aflamada yaflanan sorun, disiplin kavram›n›n bireyde yapt›¤› ça¤r›fl›md›r.Konu hakk›nda literatürde pek çok kavram bulunmaktad›r. Bu makale, literatür tara-ma tekni¤i kullan›larak haz›rlanm›flt›r. Makalenin amac›, literatüre dayal› olarak di-siplin kavram›n›, ilkelerini, de¤erlerini, felsefesini, disiplinin uygulanma biçimini,paydafllar›n rol ve sorumluluklar›n› betimlemek, uygulama örneklerini irdelemek veönerilerde bulunmakt›r. Disiplin Kavram›Okulda disiplini oluflturmak ve uygulamak e¤itimcilerin üzerinde u¤raflt›kla-r› en önemli sorundur. Disiplinle ilgili ilk uygulamalar genellikle ceza vermeye yöne-lik olarak alg›lanm›flt›. ‹lk örnekleri, ö¤rencilere fiziksel ceza fleklinde uygulan›rd›. Di-siplinin ilk uygulamalar› incelendi¤inde, uygulay›c›lar›n fliddet içeren disiplinin,e¤itsel amaçlara daha iyi hizmet etti¤i yönünde bir kabule sahip oldu¤u görülür. S›n›f yönetimi üzerine ilk araflt›rmalar, Kounin (1970) taraf›ndan yap›ld›. Ko-unin, s›n›f düzeni için, davran›fl sorunlar› ortaya ç›kmadan önce, sorunlar›n ö¤retmentaraf›ndan çözülmesi gerekti¤i yaklafl›m›n› benimsemektedir. Etkili s›n›f ortam› yarat-man›n ön koflulunun ö¤rencilerin davran›fl bozukluklar›yla u¤raflmak yerine, sorunortaya ç›kmadan önce sorunu çözmek oldu¤unu ileri sürmektedir. Daha sonra yap›-lan araflt›rmalar Kounin’in görüfllerini destekler niteliktedir. Disiplin sorunlar› ortayaç›kt›¤›nda uygulanan her strateji, ne kadar baflar›l› olursa olsun, ö¤retmen ve ö¤ren-cilerin olumsuz olarak etkilenmesine neden olabilir. Kounin’e göre, s›n›f yönetimi vedisiplin kavramlar› birbirinden ayr›d›r. S›n›f yönetimi, düzenli bir s›n›f ortam› olufl-turmak ve bunu koruyabilmek için ö¤retmenin uygulad›¤› stratejilerle ilgilidir. Di-siplin ise, ö¤retmenin davran›fl sorunlar› karfl›s›ndaki tepkilerini içerir. S›n›f yönetimisorunlar› önlemeye yönelikken, disiplin, sorunlar ortaya ç›kt›ktan sonra izlenecek yo-lu gösterir (Akt. Eggen ve Kauchak, 2001). Disiplin ile ceza birbirine kar›flt›r›lmakta-d›r. Ceza y›k›c› davran›fla tepkidir. Disiplin ise y›k›c› davran›fl ve bundan do¤an tep-kiyi önlemeye yöneliktir. Sorunlu davran›fl› önlemek için ne yapt›¤›m›z›n yan›nda,sorunlu davran›fl ortaya ç›kt›¤›nda ne yapt›¤›m›zla da ilgilidir. Disiplinde temel ilke, bireylerin kendi ihtiyaçlar›n›n karfl›lanmas›ndan sorumlu olduklar› ve baflka kiflilerindavran›fllar›n›n bunlar› engellememesi gerekti¤idir. Anlaml› etkinlikler, uygun çevre,grupla çal›flma, kendi kendini kontrol gibi kavramlar da disiplin içinde düflünülmeli-dir. Cezas›z ya da çok az ceza ile de disiplin mümkün olabilir (Tertemiz, 2003). Disip-lin, okul ve s›n›f yönetiminin en önemli ö¤esidir. Sorunlu davran›fllar etkin olarak yö-netilmedi¤inde, baflar›l› bir e¤itim yaflant›s›n›n ortaya ç›kmas› olanaks›zd›r. Davran›flyönetimi, e¤itim yaflam›n›n belirleyicisidir. Araflt›rmac›lar, üç alanda odaklaflmakta-d›r. Bunlardan ilki ö¤rencilerin güdülenmesidir. ‹kincisi, etkin, yeterli denetim, üçün-cüsü ise ö¤retmenlerin etkili ö¤retme stratejisidir (Lewis, 1994). Disiplin, baflkalar› taraf›ndan ifl birli¤ine kapal›, sald›rgan ya da di¤er engelle-yici tepkilere maruz b›rak›lm›fl insanlar›n haklar›n› korumaya yöneliktir. Bu tür koru-ma mekanizmalar›na evlerde, okullarda, iflyerlerinde ve çocuklar›n oldu¤u kadar, ye-tiflkinlerinde yetersiz ya da afl›r› kontrollü davran›fllar›na tepki olarak gereksinim du-yulur (Celep, 2000). Burada göz önünde bulundurulmas› gereken, her bireyin belirlitemel gereksinimlerini karfl›lamak zorunda oldu¤u ve di¤er bireylerin bu durumasayg› duymalar› gerekti¤idir. 9   u Necati Cemalo¤lu   Millî E¤   it   im u Say› 175 u Yaz/2007  u Erdo¤an (2001) disiplinin sadece ceza vermekten ibaret bir ifl olmay›p; olum-suz davran›fllar›n ortaya ç›kmas›n› önlemek için tutarl› ve kararl› davran›fllarda bu-lunmak oldu¤unu ifade etmektedir.Disiplin kavram› en genel anlam›yla kurallara uyma zorunlulu¤u olarak da ta-n›mlanabilir. Disiplinin amac› ise, belirli amaçlarla bir araya gelen insanlar›n, söz ko-nusu amaçlar› daha iyi gerçeklefltirebilmek için konulmufl kurallara uyumunu sa¤la-makt›r (Yi¤it, 2004).Moles (1984) disiplinin iki önemli amac› oldu¤unu ileri sürmek-tedir.1. Ö¤renci ve ö¤retmenler için güvenli bir ortam yaratmak.2. Ö¤renmeye yard›m eden bir çevre yaratmak.Belirli disiplin kurallar›na uymadan e¤itsel ortamlarda baflar›ya ulaflmak ço¤uzaman mümkün de¤ildir. S›n›f disiplini, e¤itim ortamlar›nda istenmeyen davran›flla-r› en aza indirdi¤i kadar, ö¤renmeye uygun ortam yaratmas› aç›s›ndan da önemlidir. Disiplin kavram›n› daha fazla aç›klay›c› nitelikte olan “ DisiplineDavet  ”, yakla-fl›m›d›r. Disipline davet yaklafl›m›, ö¤rencinin daha fazla kendini kontrol etmesini ge-rektirir. Ö¤rencilerin kendilerini ve baflkalar›n› ikna etmeleri üzerine odaklafl›r. Buyaklafl›mda disiplin kurallar›na ikna olma esast›r. Disiplin ilkelerini saptama, uygula-ma, ikna ve di¤er tüm etkinliklerde bireylere kolayl›k sa¤lar. Disipline davet yaklafl›-m›nda insan varl›¤›na iliflkin pozitif bir vizyon vard›r. Bu pozitif bak›fl aç›s›, onun var-l›¤›na, biricikli¤ine ve de¤erlerine iliflkin ön kabulleri içerir. Ö¤renciyi tehdit eden,onun varl›¤›n› yok sayan kural ve yönetmelikler yerine, ona olumlu yaklaflan uygu-lamalar ön plâna ç›kmaktad›r (Purkey, 2001). Disiplin ile ilgili di¤er bir kavram ise“kural”d›r. Kural, kabul edilebilir davran›fllar aç›s›ndan standartlar sa¤lar. Di¤er birdeyiflle, kurallar ö¤renciye hangi davran›fllar›n kabul edilebilir, hangi davran›fllar›nkabul edilemez oldu¤unu aç›klayan yarg›lar olarak tan›mlanabilir.Ö¤retmeni üzen ö¤renci davran›fllar›, kurallara uymayan, rahats›z eden ya daverilen ödevlerin tamamlanmad›¤›n› ya da bitirilmedi¤ini gösteren davran›fllard›r.Okul yönetimi ve ö¤retmenlerin, ö¤rencilere sadece istenmeyen davran›fllar› belirt-mesi ve onlara nas›l davranacaklar›n› söylemesinin, onlar›n davran›fllar› üzerinde çokaz etkisi olur. Böyle olmas›n›n nedeni, nas›l davranacaklar›n›n ifadesi olan kurallar›nhenüz iflaret, ay›rt edici uyaran ifllevini göstermemesidir. Ö¤rencilere kurallar ö¤reti-lebilir. Kurallar›n ö¤retilmesinde biliflsel ve davran›flç› yaklafl›mlar yol gösterici olur(Yüksel, 2003).Disiplinin Amaçlar›Okulun genel ve özel amaçlar› vard›r. Bu amaçlar e¤itim kademesine, e¤itimintürüne ve niteli¤ine göre farkl›l›klar gösterebilir. Nyquist (1976) okullar›n ö¤rencilerekaliteli e¤itim olanaklar› ve e¤itim ortam› sa¤lamas› gerekti¤ini, bu durumunda,okullar için en baflta yer almas› gereken temel hedef oldu¤unu belirtmektedir. Birey-ler birbirinden farkl›d›r. Her birey farkl› ilgi ve yeteneklere sahiptir. Okul ortam› her bireyin bu farkl›l›klar› göz önüne al›narak düzenlenmelidir. Bununla birlikte e¤itimörgütleri belirli niteliklere de sahiptir. Bireyin sosyallefltirilme ifllevi de okulun sorum-luluklar› aras›ndad›r. Toplumun istedi¤i insan tipi nas›ld›r? Güvenilir, çal›flkan, dü-rüst yarat›c›…. Okullarda disiplin uygulamalar› bireyin bu özellikleri göz önünde bu-lundurularak, ona has özellikler yok edilmeden yerlefltirilmelidir. 10   Disiplin ile ‹lgili Kav   ramlar, ‹lkeler v   e Uyg   ulam   alar u   Millî E¤   it   im u Say› 175 u Yaz/2007  u Okul yönetimi ve ö¤retmen, ö¤rencinin yaflant›s› boyunca onunla birlikte ola-maz. Okul ö¤renciye sorun çözme becerisini kazand›r›r. Bu sebeple ö¤renci, okuldakendi yapt›¤› davran›fllar›n nedenleri, sonuçlar› ve di¤er etkilerini ö¤renmek zorun-dad›r. Özgürlük kavram›, bireyin davran›fllar›ndan sorumlu olmas› gerekti¤ini ifadeeder. Bireysellik, sorumluluklar›n kabul edilmeyece¤i anlam›na gelmez. Bir bireyin,kendi hür iradesiyle yapt›¤› davran›fllar›n, toplumsal sonuçlar›n› anlamas› gerekir.Burada önemli olan, disiplinin amaçlar›n› belirleyen öge d›flsal uyar›c›lar de¤il, bire-yin kendi kendini kontrolüdür (Furtwengler, 1982).Disiplinle ilgili amaçlarda, koruyucu yaklafl›mdan hümanist yaklafl›ma do¤ru bir yönelim vard›r. Koruyucu yaklafl›m ö¤renmeyi, klâsik s›n›f etkinliklerini, sosyaltepkileri, ö¤retim stratejilerini, kal›p yarg›lar›, ö¤renci davran›fllar›n› içerir. Ö¤renci-ler ö¤renme sürecini sadece okulda gerçeklefltirmez, okul d›fl›ndaki ortam da ö¤ren-cilerin bireysel gelifliminde önemli rol oynar. Okulda kendi kendini kontrol etmeyi baflaran bir ö¤renci aç›s›ndan sosyal çevre bir uygulama, etkinlik alan›d›r. Baz› ö¤ret-menler gerek okulda, gerekse okul d›fl›nda ö¤renci davran›fllar›n› do¤rudan kontroletme e¤ilimindedirler. Baz› ö¤retmenler ise, ö¤rencilerin kendi davran›fllar›ndan so-rumlu oldu¤unu, ö¤rencilerin kendi kendilerini kontrol etmesinin gerekti¤ini ileri sü-rerler. Bu aflamada önerilen ö¤retmen davran›fl›, ö¤renciye kendi kendini kontrol et-me özgürlü¤ü tan›yan ö¤retmen davran›fl›d›r. Disiplinin amac›, uzun dönemli olarakdemokrasiye uygun insan tipini yetifltirmektir. Bu aç›dan okul, ö¤rencilere ö¤renmedeneyimleri ve f›rsatlar› sa¤lamal›d›r. Disiplinin amac›, e¤er hümanist yaklafl›ma hiz-met ederse, sosyal yaflama baflar›l› ve aktif bireyler yetifltirmeye hizmet eder. Bu yak-lafl›m ifl birli¤i, uzlaflma ve dayan›flmay› gerektirir. Ö¤rencilerin bireysel farkl›l›klar›görüldü¤ünde, ö¤renciler için güvenli e¤itim ortamlar› sa¤land›¤›nda disiplin uygu-lamalar› baflar›ya ulafl›r. Disiplinin nihaî amac›, ö¤rencilerde hümanist bir bak›fl aç›s›gelifltirmektir. Bu durum ö¤rencilerin içsel güdülenmesini sa¤layacak, içten denetim-li bireyler olmalar›na katk›da bulunacakt›r (Furtwengler, 1982).Etkili DisiplinEtkili disiplin kavram›, hem tan›mlanmas› hem de ölçülmesi bak›m›ndan ol-dukça s›k›nt›l›d›r. Etkili disiplin kavram›, ilkeler, roller, aileler, disiplin program›n›uygulama, ö¤rencilerin demokrasi kültürünü anlama, kararlara kat›lma, ö¤rencilerinsosyal ve kültürel davran›fllar›n› gelifltirici okul içi programlar› haz›rlama ve uygula-ma gibi pek çok eylemi kapsar. Okulun amaç ve ilkelerine uygun olarak ö¤renci dav-ran›fllar›n› kazand›rma, bu yaklafl›m içerisinde ele al›nabilir (Furtwengler, 1982). Di-¤er bir yön ise, disiplinin etkilili¤idir. Etkililik, okul yönetiminin etkilili¤i, yönetsel et-kililik, örgütsel etkililik, liderli¤in etkilili¤i, ö¤retmenlerin etkilili¤i, e¤itici olmayanpersonelin etkilili¤i ve ailelerin etkilili¤idir (Williams, 1979). Etkili disiplin kavram›,ö¤rencilerde istenen davran›fllar›n görülme s›kl›¤›yla do¤ru orant›l›d›r. E¤er bir okul-da uygulanan etkili disiplin program›na paralel olarak, bu davran›fllar›n görülme dü-zeyinde art›fl görülürken, di¤er okullarda bu da¤›l›m alt düzeyde ise, okulun disiplinprogram›n›n etkili oldu¤u ileri sürülebilir.Yap›lan araflt›rmalar sonucunda etkili disiplin 3 boyutta toplanm›flt›r. ‹lki, ö¤-rencilerin sosyal becerilerinin gelifliminde onlara yard›m etmeyi içerir. Bu roller, ö¤-rencilerin istenen davran›fllar› sergilemeleri için bireyleri, aileleri, ö¤renci, ö¤retmenve di¤er görevlilerin uymas› gereken kurallar› ifade eder. Etkili disiplin boyutu, disip-linin konumu ile ilgilidir. ‹kinci boyut, ö¤rencilerin sosyal davran›fllar›n›, tutumlar›- 11   u Necati Cemalo¤lu   Millî E¤   it   im u Say› 175 u Yaz/2007  u n›, de¤erlerini ve inançlar›n› etkilemeye yöneliktir. Burada ön plânda olanlar, genel-likle rehberlik servisleri, okul yönetimi, dan›flmanl›k hizmetleri, akademik birimler vesivil toplum örgütleridir. Üçüncü boyut ise, okulun disiplin örgütünün özellikleriyleilgilidir. Bu boyut, bir okuldaki disiplin uygulamalar›n›n etkilili¤ine ve uygun sosyaldavran›fllara yöneliktir. Etkili okul demek, etkili disiplin program› demektir. Bu üç boyutun her biri, etkili disiplinin uygulanmas›nda bütünlük oluflturur. Etkili disiplin, bireylerin, gruplar›n, okulun alg›lar›n› ve beklentilerini ifade eder. ‹lkeler, ö¤retmen,aileler, ö¤renciler ve okul yönetimi taraf›ndan etkili bir flekilde uyguland›¤›nda, okul-da etkili disiplin ortam› oluflabilir (Furtwengler, 1982).Okul Yönetimi ve DisiplinOkul yönetimi ile okulda disiplin kavram› aras›nda önemli bir iliflki vard›r.Okul yönetimi, yönetim uygulamalar› ile etkin bir disiplin ortam› oluflturabilece¤i gi- bi, etkisiz ve baflar›s›z, sorunlu bir okul ortam› da yaratabilir. Okul yönetimi, okulda-ki disiplin sorunlar›n› öncelikle iki grupta toplamal›d›r. ‹lki reaktif disiplin, di¤eri iseproaktif disiplindir. Reaktif disiplin yaklafl›m› genellikle devlet okullar›nda görülür.Bu yaklafl›mda ö¤retmen ya da okul yönetimi sorunlu davran›fl ortaya ç›kt›¤›nda dav-ran›fla do¤rudan müdahale eder. Sorunu çözmek için statü ve yetki kullan›l›r ve ge-nellikle cezaî ifllemler ön plândad›r. Reaktif disiplin yaklafl›m›, haz›rl›ks›z, aniden ya-p›lan bir yaklafl›md›r. Plâns›z ve aniden, do¤açlamaya dayal› olarak ortaya kondu¤uiçin, hem etkin disiplin yaklafl›m›n› uygulayana, hem de uygulanana zarar verebilir.Proaktif disiplin yaklafl›m› ise, öncelikle e¤itim ortamlar›n›n proaktif bir flekilde dü-zenlenmesini ön görür. Ö¤rencinin istenmeyen davran›fllar›n› ortaya ç›karan olumsuzfaktörler saptan›r. Bu olumsuz faktörler ortadan kald›r›larak, olumsuz davran›fl›n gö-rülme s›kl›¤› azalt›l›r. Ö¤retmen ve okul yönetimi hangi durumlarda ne tür stratejileruygulanaca¤›n› önceden bilir ve sorunla karfl›laflt›klar›nda bunlar› uygular (Ban,1994).Afla¤›daki okullar›n özellikleri, okulda disiplin sorunlar›na neden olmaktad›r(Gottfredson, 1989). Bunlar: •Kurallar, ö¤rencilere aç›kça ifade edilmemiflse, •Ö¤renciler kurallar›n gerekçeleri üzerine ikna edilmemiflse, •Ö¤renciler kurallara uymaya zorlan›yorsa, •Ö¤renciler kurallar› bilmiyorsa, •Okul yöneticisi ve ö¤retmenler, kurallar›n etkin uygulanmas› konusunda ye-terli bilgiye sahip de¤ilse, •Okul yöneticisi kurallar›n uygulanmas› konusunda pasif tutumlar sergili-yorsa,•Ö¤retmenler, okul yönetimi ve veliler aras›nda iflbirli¤i yoksa, •Ö¤retmenler duyars›z ve tutars›z davran›yorsa, •Okulda ö¤retim uygulamalar› yeterli de¤ilse,•Okulun kaynaklar› yetersizse, 12   Disiplin ile ‹lgili Kav   ramlar, ‹lkeler v   e Uyg   ulam   alar u   Millî E¤   it   im u Say› 175 u Yaz/2007
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks