«Ο Χρύσανθος Νοταράς και η έκδοση της Δωδεκαβίβλου του Δοσίθεου Ιεροσολύμων: μια περίπτωση αναληθούς χρονολογίας έκδοσης (1715 / c. 1722)»,

Description
«Chrysanthos Notaras and the publication of Dodekavivlos by Dositheos of Jerusalem: a case of false publication date (1715 / c. 1722)», Mnimon 27 (2005) 27-53.

Please download to get full document.

View again

of 27
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Resumes & CVs

Publish on:

Views: 33 | Pages: 27

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
  ΚΩΣΤΑΣ ΣΑΡΡΗΣ Ο ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ ΝΟΤΑΡΑΣ ΚΑΙ Η ΕΚ∆ΟΣΗ ΤΗΣ «∆Ω∆ΕΚΑΒΙΒΑΟΥ»  ΤΟΥ ∆ΟΣΙΘΕΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ: ΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ  ΑΝΑΛΗΘΟΥΣ  ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚ∆ΟΣΗΣ (1715/c. 1722) 1 Στα  1715 εκδόθηκε, σύµφωνα µε την προµετωπίδα του βιβλίου, από τον Χρύ-σανθο Νοταρά η  Ιστορία περί των εν  Ιεροσολνµοις  πατριαρχενσάντων  —γνω-στή ως  Αωοεκάβιβλος—  που συνέθεσε ο θείος και προκάτοχος του στον πα-τριαρχικό θρόνο της Ιερουσαλήµ, ∆οσίθεος, ανάµεσα στα τέλη του 17ου και τις αρχές του 18ου αιώνα. 2 Ο ∆οσίθεος (1641󰀭1707) 3  από νεαρή ηλικία συνδέθηκε µε τον πατριάρχη Ιεροσολύµων Πα'ίσιο  (1646󰀭1660)  και στη συνέχεια, ανεβαίνοντας στην ιεραρ- χία  του Πατριαρχείου Ιεροσολύµων, υπήρξε στενός συνεργάτης του πατριάρχη Νεκτάριου  (1660󰀭1669). 4  Μετά την ανάρρηση του ∆οσίθεου στον πατριαρχικό 1. Το άρθρο αυτό αποτελεί επεξεργασµένη µορφή τµήµατος της διπλωµατικής µε- ταπτυχιακής  εργασίας που έχω εκπονήσει µε τίτλο:  Η  ((∆ωδεκάβιβλος))  του ∆οσίθεου Ιε- ροσολύµων  και η έκδοση της από τον Χρύσανθο Νοταρά. Εκδοτικά και ιστοριογραφικά ζητήµατα,  Α.Π.Θ. 2002, µε επόπτρια την καθηγήτρια Άρτεµη Ξανθοπούλου󰀭Κυριακού. 2. Em. Legrand,  Bibliographie  Hellénique  ou  description raisonée  des  ouvrages publiés  par des  Grecs  au  dix-huitième  siècle,  τόµος Ι, Παρίσι 1918, αρ. 97, σ. 120󰀭123. Θ.  Παπαδόπουλος,  Ελληνική Βιβλιογραφία (1466 ci.󰀭 1800),  τ. Α',  Αλφαβητική και χρο-νολογική ανακατάταξις,  Αθήνα 1984, αρ. 4442, σ. 331, 545. Η σύγχρονη επανέκδοση: ∆οσίθεος πατριάρχης Ιεροσολύµων,  Ιστορία περί των εν Ιεροσολύµοις πατριαρχευσάντων διηρηµένη εν δώδεκα  βιβλίοις,  άλλως καλούµενη ∆ωδεκάβιβλος ∆οσίθεου, Βιβλία A'󰀭 IB', εισ. Αρχιµ. Ειρηναίου ∆εληδήµου, τ. 1󰀭6, Θεσσαλονίκη  1982󰀭1983. 3. Το οικογενειακό του όνοµα ήταν Σκαρπέτης. Παλαιότερα πιστευόταν, λανθασµένα, ότι ανήκε στην οικογένεια των Νοταράδων άποψη που ανασκευάστηκε: Ανδρ. Κ. ∆ηµητρα-κόπουλος,  Προσθήκαι και  διορθώσεις  εις την Νεοελληνικήν  Φιλολ,ογίαν  Κωνσταντίνου Σάθα, Λειψία 1871, σ. 61. 4. Βιογραφικά στοιχεία για τον ∆οσίθεο παρέχουν οι Χρ. Α.  Παπαδόπουλος,  «∆οσί󰀭 θεος Πατριάρχης Ιεροσολύµων  (1641󰀭1707)»,  Νέα  Σιών  5  (1907) 97󰀭168.  Ιω. Ν. Καρµί-ρης, «Η Οµολογία της Ορθοδόξου Πίστεως του Πατριάρχου Ιεροσολύµων ∆οσιθέου», Θεολογία  19  (1941󰀭1948)  693󰀭707.  loan. V. Dura,  Ο  ∆οσίθεος  Ιεροσολύµων και η προ-σφορά αυτού εις τας Ρου µάνικας  Χώρας  και την Εκκλησίαν αυτών,  Αθήνα 1977. ∆οσίθεος,  28 Κώστας Σαρρής θρόνο, το 1669, αναδείχτηκε σε µια από τις εξέχουσες µορφές της ελληνορθό-δοξης Εκκλησίας του β' µισού του 17ου αιώνα. Ο ∆οσίθεος επέδειξε ιδιαίτερη ενεργητικότητα στην επίλυση των σοβαρών προβληµάτων που αντιµετώπιζε το Πατριαρχείο Ιεροσολύµων. Το σπουδαιότερο από  αυτά  ήταν το ζήτηµα της κατοχής και νοµής των Προσκυνηµάτων από τους εκπροσώπους των διαφόρων χριστιανικών δογµάτων (Ανατολικών 󰀭 ∆υτικών 󰀭 Αρµενίων  κ.ά.)*  ζήτηµα που την περίοδο αυτή περνούσε µια από τις οξύτερες φάσεις του. Παράλληλα, εν-διαφέρθηκε έντονα για τα εσωτερικά ζητήµατα της Ανατολικής Εκκλησίας αλλά και  για τις πολιτικές  εξελίξεις  της εποχής του στην Ανατολική Ευρώπη. Στο πλαίσιο της πολυσχιδούς δράσης του ∆οσίθεου ως πατριάρχη, περίο-πτη θέση κατέχουν οι πνευµατικές του δραστηριότητες.  Ήταν  πεπεισµένος ότι η άνοδος του πνευµατικού επιπέδου ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για τη  θρη- σκευτική θωράκιση του ποιµνίου και του κλήρου της Ανατολικής Εκκλησίας, ώστε να ανακοπεί η επικίνδυνη προσηλυτιστική δράση της ∆υτικής Εκκλησίας και  των Προτεσταντών στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς και  στη Μέση Ανατολή. Αποκορύφωµα αυτών των αντιρρητικών προσπαθειών υπήρξε η ίδρυση ή υποστήριξη ελληνικών τυπογραφείων στη Μολδαβία και τη Βλαχία. 5  Η εκδοτική παραγωγή του ∆οσίθεου στις Παραδουνάβιες Ηγεµονίες συνίσταται, κυρίως, από αντιρρητικά έργα της Ανατολικής Εκκλησίας. Σε  διά- στηµα είκοσι τεσσάρων ετών  (1682󰀭1705)  κατάφερε να εκδόσει δέκα βιβλία, ένα πραγµατικό επίτευγµα για τις συνθήκες της εποχής. 6  Πάντως, ανάµεσα σε  αυτά  δεν συγκαταλεγόταν η  Αωδεκάβιβλος,  που είχε συγγράψει ο ίδιος. Ο τίτλος του έργου αυτού δεν ήταν, αρχικά,  ∆ωδεκάβιβλος.  Όπως  µας πληροφορεί ο Χρύσανθος, ο ∆οσίθεος σκεφτόταν να τιτλοφορήσει αυτό το βι-βλίο  Τόµος Ειρήνης,  ως τέταρτο στη σειρά έργο της σηµαντικής αντιρρητικής τριλογίας που είχε ήδη εκδώσει:  Τόµος  Καταλλαγής,  Τόµος 'Αγάπης  και 7ο󰀭 µος  Χαράς.  Τελικά, προτίµησε το  'Ιστορία περί των εν  Ίεροσολνµοις  πατριαρ󰀭Ιστορία, ό.π.,  τ. 1, σ. ζ'󰀭 λβ'. Ger.  Podskalsky,  Η Ελληνική Θεολογία επί Τουρκοκρατίας (1453󰀭1821).  Η  Ορθοδοξία  στη σφαίρα  επιρροής  των δυτικών  δογµάτων  µετά τη Μεταρ-ρύθµιση,  µτφρ. πρ. Γ. Μεταλληνός, Αθήνα 2005, σ. 357󰀭371. 5. Χρ. Παπαδόπουλος,  Ιστορία της Εκκλησίας  Ιεροσολύµων,  Ιερουσαλήµ και  Αλε- ξάνδρεια 1910, σ. 560󰀭561,  564󰀭567.  ∆οσίθεος,  Ιστορία,  ό.π., τ. 1, σ. λγ'󰀭λζ', µ'󰀭µα'. Αναλυτικότερα για τις σχέσεις και. τη δράση του ∆οσίθεου στις Ηγεµονίες βλ. Dura, ό.π., σ.  39󰀭116, 200󰀭215.  Παρόµοιες απόπειρες του ∆οσίθεου στη Μόσχα τελικά απέτυχαν, βλ. Β. L. Fonkich, «Μια απόπειρα ίδρυσης ελληνικού τυπογραφείου στη Μόσχα στα  τέλη  του 17ου αιώνα»,  Το έντυπο ελληνικό  βιβλίο  15ος󰀭19ος αιώνας.  Πρακτικά ∆ιεθνούς  Συνεδρίου, ∆ελφοί 16󰀭20 Μαΐου 2001,  Αθήνα  2004,  σ.  195󰀭204. 6. Σχετικά µε το αντιρρητικό εκδοτικό πρόγραµµα του ∆οσίθεου, ενδεικτικά Dura, ό.π., σ.  216󰀭217, 237󰀭239.  Αικ. Κουµαριανού 󰀭 Λ. ∆ρούλια 󰀭 Evro Layton,  Το ελληνικό βιβλίο  (1476󰀭1830),  Αθήνα 1986, σ.  93󰀭94,  292. Β. L. Fonkich, «Απόπειρα»,  ό.π.,  σ. 198󰀭199, 202󰀭203.  Ο  Χρύσανθος  Νοταράς και η  χρονολογία  έκδοσης  της  ((∆ωδεκαβίβλου»  29 χενσάντοίν. 1  Στην έκδοση ο τίτλος είναι, εκτενής και αναλυτικός. Η διαίρεση του έργου σε δώδεκα βιβλία, όπως σηµειώνεται και στην αρχή του τίτλου («∆ιηρηµένη µεν εν δώδεκα βιβλίοις»), αποτέλεσε την αφορµή ώστε να υιο-θετηθεί, /άριν συντοµίας, ο όρος  ∆ωδεκάβιβλος  τον  ∆οσίθεου,  ο οποίος χρη-σιµοποιείται µέχρι σήµερα,  παρά  το γεγονός ότι δεν συναντάται πουθενά µέσα στο έργο που ονοµατίζει. Μάλιστα, αξίζει να σηµειωθεί πως ο Χρύσανθος, όπως ο ίδιος παραδέχεται στην προλογική επιστολή του προς τον αδελφό του και  επίτροπο του πατριαρχικού θρόνου στην Ιερουσαλήµ Νεόφυτο, ήταν αυτός που πήρε την πρωτοβουλία να διαιρέσει το έργο σε δώδεκα βιβλία, αντίθετα από  τον ∆οσίθεο που το είχε χωρίσει σε δεκατρία. 8 Σχετικά µε τον τρόπο επεξεργασίας και σύνθεσης της ∆ωδεκαβίβλου µπο-ρούν να γίνουν ορισµένες επισηµάνσεις. Βάση για τη συγγραφή πρέπει να  απο- τέλεσε  ένα σύνολο σηµειώσεων που είχε συγκεντρώσει ο ίδιος ο ∆οσίθεος ή κάποιοι γραµµατικοί του. Συµβουλευόµενος αυτές τις σηµειώσεις, ο ∆οσίθεος υπαγόρευε στον εκάστοτε γραφέα το κείµενο της ∆ωδεκαβίβλου, γεγονός που ερµηνεύει την κυριαρχία στοιχείων προφορικού λόγου, όπως και πολλών  επα- ναλήψεων, στο σύγγραµµα. Οι πρώτοι αυτοί κώδικες θα ήταν, πιθανόν,  ολι- γοσέλιδοι και γενικόλογοι, µε µεγάλα κενά ανάµεσα στα διαδοχικά σηµειώ- µατα,  ώστε ο ∆οσίθεος να µπορεί να συµπληρώνει τον κώδικα µε νέες προ-σθήκες ή να επιφέρει διορθώσεις. Το τροποποιηµένο κείµενο θα αντιγραφόταν κάθε φορά σε νέο κώδικα, όπου πάλι θα λαµβανόταν πρόνοια από τον γραφέα για  περαιτέρω τροποποιήσεις και προσθήκες µε το να αφήνει κενά ανάµεσα στα σηµειώµατα. Τα τελευταία στάδια αυτής της διαδικασίας αποτυπώνουν, κατά  τον Γεώργιο Κουρνούτο, οι τρεις σωζόµενοι κώδικες του έργου (ΜΠΤ αρ.  230, 621, 242) που χρονολογούνται µετά το  1680. 9  Προφανώς, βάσει της διαδικασίας  που περιγράφηκε, η έναρξη σύνταξης και σύνθεσης επιµέρους τµη-µάτων της ∆ωδεκαβίβλου πρέπει να χρονολογείται αρκετά χρόνια πριν το 1680. Συνάµα,  αξίζει να σηµειωθεί το αδιάλειπτο ενδιαφέρον και η διαρκής ενασχό- ληση  του ∆οσίθεου µε την επεξεργασία αυτού του έργου του, όπως αποδει-κνύουν οι αλλεπάλληλες τροποποιήσεις και προσθήκες που επιφέρει. 7. ∆οσίθεος,  Ιστορία,  ό.π., τ. 1, σ. 15. Το ζήτηµα της αντιρρητικής διάστασης του ιστοριογραφικού αυτού έργου του ∆οσίθεου, σε συνδυασµό µε την  Εκκλησιαστική Ιστορία του Μελέτιου (Μήτρου) Αθηνών, στο πλαίσιο των τεταµένων σχέσεων της Ανατολικής Εκ-κλησίας µε τη ∆υτική και τους Προτεστάντες στα  τέλη  του 17ου αιώνα, αποτελεί το αντι-κείµενο της διδακτορικής διατριβής που εκπονώ στην Φιλοσοφική Σχολή του Α.Π.Θ. µε επόπτρια καθηγήτρια την κα. Άρτ. Ξανθοπούλου󰀭Κυριακού και µε την οικονοµική υποστή-ριξη του Ιδρύµατος Ωνάση. 8. ∆οσίθεος,  Ιστορία,  ό.π., τ. 1, σ. 25. 9. Γ. Π. Κουρνούτος, «Η ∆ωδεκάβιβλος του ∆οσιθέου εις την τυπογραφίαν του Βου-κουρεστίου»,  Θεολογία  24  (1953) 252󰀭253.  30 Κώστας Σαρρής Ως προς το περιεχόµενο της ∆ωδεκαβίβλου, ο τίτλος — 'Ιστορία περί των εν  Ίεροσολνµοις πατριαρχενσάντων —  µπορεί να προκαλέσει αρχικά κάποιες πα-ρανοήσεις, αφού παραπέµπει σε ορισµένο χώρο —το Πατριαρχείο Ιεροσολύ-µων— µε συγκεκριµένη ιστορική εστίαση —την εκκλησιαστική ιστορία αυτού του Πατριαρχείου. Παρ' όλα  αυτά,  το χρονικό, χωρικό και θεµατικό εύρος των γεγονότων και των ζητηµάτων µε τα οποία ασχολείται ο ∆οσίθεος είναι ιδιαί-τερα µεγάλο και περιγράφεται στη συνέχεια του µακροσκελούς τίτλου της ∆ω-δεκαβίβλου, όπως µας παραδίδεται από την έκδοση που επιµελήθηκε ο  Χρύ- σανθος Νοταράς. Το ευρύ φάσµα θεµάτων παρακίνησε τον Χ. Γ. Πατρινέλη να  χαρακτηρίσει τη ∆ωδεκάβιβλο «µια ιστορική και θεολογική εγκυκλοπαίδεια, στην οποία αναχωνεύονται οι βυζαντινοί ιστορικοί και η ορθόδοξη αντιλατινική φιλολογία», ενώ τα χρονικά της όρια της προσδίδουν και «το ρόλο αποµνηµο󰀭νευµατικής συγγραφής για τα γεγονότα της εποχής του [∆οσίθεου]». 10 Η τεράστια έκταση και το µεγάλο εύρος των θεµάτων µε τα οποία κα- ταπιάνεται  ο ∆οσίθεος στη ∆ωδεκάβιβλο προϊδεάζει για τις αντικειµενικές δυ- σκολίες  στην επεξεργασία του πλήθους των πληροφοριών που συγκεντρώθηκαν. Αυτές,  σε συνδυασµό µε τη χρονοβόρα και ιδιαίτερα δύσκαµπτη διαδικασία αντιγραφής,  διορθώσεων, προσθηκών, νέας αντιγραφής κ.ο.κ., πρέπει να προ-κάλεσε δυσχέρειες στη συγγραφή και ολοκλήρωση του έργου. Έτσι, όταν τον Φεβρουάριο του 1707 ο ∆οσίθεος πέθανε, το ανολοκλήρωτο έργο του δεν  είχε ακόµα  εκδοθεί. Τα κατάλοιπα µε τις ανέκδοτες συγγραφές του ∆οσίθεου  —ανά- µεσα στα οποία συγκαταλεγόταν η ∆ωδεκάβιβλος— κληροδοτήθηκαν στον ανε-ψιό και διάδοχο του στον πατριαρχικό θρόνο της Ιερουσαλήµ Χρύσανθο Νο󰀭  11 τάρα. 11 Ο Χρύσανθος Νοταράς  (1655/1660󰀭1731)  αποτελεί, κατ' αντιστοιχία προς τον ∆οσίθεο, µια εµβληµατική πνευµατική και εκκλησιαστική µορφή του α' µισού του 18ου αιώνα. Από πολύ νωρίς ακολούθησε τον θείο του και αναδεί-χθηκε σε στενό συνεργάτη και αρωγό στις διάφορες δραστηριότητες του τελευ- ταίου.  Αν και συνέδραµε σηµαντικά τον ∆οσίθεο στις τυπογραφικές του πρω-τοβουλίες, δεν φαίνεται να  συνέχισε  µε τον ίδιο ζήλο το αντιρρητικό εκδοτικό πρόγραµµα του προκατόχου του. Εξάλλου, από τα κατάλοιπα του ∆οσίθεου µόνο η ∆ωδεκάβιβλος εκδόθηκε, τελικά, µε φροντίδα του Χρύσανθου και απο󰀭10. Χ. Γ. Πατρινέλης,  Πρώιµη  Νεοελληνική Ιστοριογραφία  (1453󰀭1821),  Πανεπι-στηµιακές παραδόσεις, Θεσσαλονίκη 1990, σ.  87󰀭88.  Πρβλ. Γ. Π. Κουρνούτος (επιµ.),  Το αποµνηµόνευµα. 1453󰀭1953,  τ. Α', Αθήνα 1953, σ. 79󰀭81. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ∆ωδεκάβιβλος αντιπροσωπεύει µια από τις ογκωδέστερες εκδόσεις στην ιστορία του ελλη-νικού έντυπου βιβλίου, καθώς αποτελείται από 1430  σελίδες (182+1248)  σε µέγεθος 2ο. 11.  Σχετικά µε τη ζωή και τη δράση του Χρύσανθου Νοταρά βλ. τη µονογραφία της Πην.  Στάθη,  Χρύσανθος  Νοταράς Πατριάρχης  Ιεροσολύµων. Πρόδροµος  τον Νεοελ-ληνικού  ∆ιαφωτισµού,  Αθήνα 1999.  Ο  Χρύσανθος  Νοταράς και η  χρονολογία έκδοσης  της  «∆ωδεκαβίβλου»  31 τελεί,  κατά  τα φαινόµενα, το τελευταίο έργο που εξέδωσε από τυπογραφείο της Ανατολικής Ευρώπης — συγκεκριµένα στο Βουκουρέστι. Στην  πρωτεύουσα της Βλαχίας, ήδη από το 1678, λειτουργούσε βλάχικο τυπογραφείο,  ενώ το 1690 έχουµε µαρτυρία για τη λειτουργία ελληνικού τµή-µατος εκδόσεων, µε πρωτοβουλία του ∆οσίθεου. Ο πατριάρχης Ιεροσολύµων είχε παρακινήσει σε αυτό τον δραστήριο βλάχο ηγεµόνα Κωνσταντίνο Μπασ󰀭 σαράµπα  Brîncoveanu 1688-1714),  ώστε να αναπληρωθεί το κενό µετά την καταστροφή,  το 1686, του ελληνικού τυπογραφείου του Ιασίου, που στεγαζό- ταν  στη µονή των Αγίων Αποστόλων, Cetatuia (Τσετατζούια). Σε ελληνική έκδοση του 1691 µαρτυρείται για πρώτη φορά ως τυπογράφος ο Άνθιµος Ιβη󰀭ρίτης, που θα συνδέσει άρρηκτα το όνοµα του µε την  εξέλιξη  της τυπογραφίας στη Βλαχία. Η τυπογραφική δράση του θα υποστηριχτεί τόσο από τον ∆οσί󰀭θεο όσο και από τον Χρύσανθο. Ανάµεσα στους λόγιους που συνεργάστηκαν στενά µε τον Άνθιµο Ιβηρίτη ήταν ο Μητροφάνης Γρηγοράς εκ ∆ωδώνης (1655󰀭1760), που εξελίχτηκε σε έναν από τους εµπειρότερους τυπογράφους και επι-µελητές εκδόσεων στη Βλαχία. Ο Μητροφάνης Γρηγοράς διατηρούσε, επίσης, πολύ στενές σχέσεις µε τον πατριάρχη Ιεροσολύµων Χρύσανθο  Νοταρά. 12 Το 1715, το τυπογραφικό εργαστήριο του µητροπολίτη Ουγγροβλαχίας, πλέον, 'Ανθιµου Ιβηρίτη µεταφέρθηκε οριστικά στο Βουκουρέστι και, συγκε-κριµένα, στη µονή Αγίων Πάντων ή Anthime, του ιδρυτή της, Άνθιµου  Ιβη- ρίτη. 13  Από το τυπογραφείο της µονής των Αγίων Πάντων (στο εξής Anthime) 12. Em. Picot, «Notice Biographique et  Bibliographique  [sic] sur L'Imprimeur Anthime  d Ivir  Métropolitain  de  Valachie»,  ανάτυπο  από  Nouveaux  Mélanges Orientaux Παρίσι 1886, σ. 516 κ.ε. ∆ηµ. Β. Οικονοµίδης, «Τα εν Βλαχία ελληνικά τυπογραφεία και αι  εκδόσεις αυτών  (1690󰀭1821)»,  Αθηνά  76  (1976󰀭1984)  59 κ.ε. Κουρνούτος, «∆ωδεκά󰀭βιβλος»,  ό.π.,  σ. 255󰀭261. Αθ. Ε. Καραθανάσης,  Οι έλληνες  λάγιοι  στη Βλαχία  (1670󰀭 1714). Συµβολή στη µελέτη της ελληνικής πνευµατικής  κίνησης  στις  Παραδουνάβιες  Ηγε- µονίες  κατά την προφαναριώτικη  περίοδο,  Θεσσαλονίκη 1982, σ.  168󰀭169.  Β. L. Fonkich, «Απόπειρα», ό.π., σ.  198󰀭199.  Φλορίν Μαρινέσκου 󰀭 Maria  Rafaila,  «Το ελληνικό έντυπο στη Ρουµανία  (1642󰀭1918)»,  Το έντυπο  ελλ.ηνικό  βιβλίο  15ος󰀭19ος αιώνας,  Πρακτικά ∆ιε- θνούς Συνεδρίου,  ∆ελφοί 16󰀭20 Μαΐου 2001,  εκδ. Κότινος, Αθήνα  2004,  σ.  266󰀭270,  272, όπου  και πλούσια ρουµανική βιβλιογραφία. Σχετικά µε την επιµέλεια έργων του Χρύσανθου από  τον Μητροφάνη Γρήγορα και την αλληλογραφία τους βλ.  Στάθη,  ό.π., σ. 72, 185, 244󰀭245,  264. 13. Ο Φλορίν Μαρινέσκου υποστηρίζει ότι το 1715 λειτουργούσαν στο Βουκουρέστι δύο ελληνικά τυπογραφεία, στη Μητρόπολη της πόλης και στη µονή Anthime, «Το ελλη-νικό έντυπο στη Ρουµανία  (1642󰀭1918)»,  ό.π.,  σ. 270. Αν ίσχυε όµως αυτό, θα συνεπα- γόταν  ότι ο Άνθιµος το 1715, πέρα από τη µεταφορά του, µητροπολιτικού, τυπογραφείου στο Βουκουρέστι, πήρε για απροσδιόριστο λόγο την πρωτοβουλία να ιδρύσει και ένα δεύ-τερο ελληνικό τυπογραφείο στην πλησιόχωρη µονή Anthime, που ο ίδιος είχε αναγείρει πρόσφατα.  Θεωρώ πολύ πιθανότερη την εκδοχή ο Άνθιµος —ήδη µητροπολίτης Ούγγρο󰀭
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks